Роман на годината - извадоци од пристигнатите романи (16)

„Полиглот”, Игор Станојоски, „Муза”

Однадвор допреа гласови, кои не беа кажани на микрофон, но изолираните ѕидови на кабината не успеаја сосем да ги задушат. Успеав да го идентификувам зборот маска, а само некоја секунда подоцна некој тропна на вратата од нашата кабина.

„Велат дека преведувачите треба да носат маски. Не вадете ги маските во кабината.“ Тоа беше човекот од техничкото опслужување.

Ја повлеков маската преку носот. Имав лоша маска, платнена, овозможуваше каков –таков проток на воздух, а во продавница можев незабележително да ја спуштам под нос без да ме потегне за уши, но не беше издигната во пределот на устата и платното ми влегуваше в уста кога зборував. Како мислат вака да им преведувам, се побунив во себе, но морав да се потчинам – не беше мое да донесувам организациски одлуки.Освен тоа, се присетив на онаа поговорка што може да се трансформира во на лошиот преведувач и маската му пречи, па одлучив да не кукам.

Напротив, делот во кој говореше жената од Украина, или девојката – не можев да ѝ ја одредам возраста од зад грб – ми овозможи полека да влегувам во ритам и да си го смирам дишењето. Буквално имав чувство како да е моја колешка, со која работиме во иста канцеларија, па сосема сум навикнат на нејзиниот глас и дикција. Исто така, постепено се навикнував и на смесата од мириси на синтелон, стара шперплоча и добар, веројатно и скап, женски парфем, чијшто мирис во меѓувреме сигурно си беше направил гнезденца во сите агли на кабината. Се навикнував и на целокупниот амбиент, како неискусен возач на кого му поминала тремата и сега веќе не се пули само право пред автомобилот, туку наоѓа време да погледне и во убавите нозе на некоја средношколка на автобуската постојка и да се засрами поради тоа.

Колебливо и испитувачки погледнав во рацете на фантомот. На слабиот зглоб на десната рака се сребрееше белегзија со дребно приврзоче, а истиот предел на левата рака беше украсен со часовник во форма на мал квадрат. Долгите прсти на десната рака на фантомот беа свиени на рабовите на смартфонот, чијшто екран сѐ уште беше црн.Знаев дека фантомот демне, го чека првиот миг кога ќе се добие впечаток дека конференцијата потекла по своето вообичаено и предвидливо корито, ме чека и мене да влезам во ритам и, кога ќе знае дека веќе нема да привлекувам внимание, секако дека ќе го вклучи екранот и ќе потоне во сопствените профили на сите можни мрежи. Левата рака на фантомот беше криво положена врз површината на масата, со стаписано подигнат показалец, небаре миг претходно го стиснал копчето што ќе ја промени иднината на човештвото. Прстите имаа издадени зглопчиња и беа толку долги што без никакво сомнение можеа да се гордеат со сите предиспозиции потребни за свирење на пијано. Завршуваа со нокти чијашто боја во самракот на кабината беше најблизу до црната, и чијашто должина укажуваше дека сопственичката не е никаква пијанистка.

И само што Украинката го заврши своето излагање и настапи кратка пауза од неколку секунди, десницата на фантомот го остави телефонот со црниот екран и се вдаде во мој правец.

„Јас сум Вероника.“

Агенцијата за преводи, чијашто сопственичка, или една од сопствениците - не сум сигурен – беше Бранкица, редовно ме ангажираше за преводи од полски, но ова утро сосема изумив дека сум ангажиран за украински јазик. Се разбира, ангажманот не беше договаран од денес за утре - далеку од тоа – соработката ни беше професионална и особено плодна пред март 2020 година, кога исчезнаа сите настани. Кога ми се јави Бранкица за да се договориме за овој настан, во првиот момент се колебав дали да ја прифатам понудата. Украинскиот јазик во своите зборови, во својата мелодична мекост и топлина, за мене го носеше целото бреме на 2004 година. Секако, во моите првични кенкања и изговори во разговорот со Бранкица не фигурираше ни годината 2004, ни Наталија, ни Карпатите, туку тоа звучеше „не сум сигурен, одамна не сум го вежбал украинскиот...“

                                              ***

„Ронлива“, Милена Сиљаноска, самостојно издание

Денот е чист како солза. Започнува нов запис.Телото ми е палимпсест. Со секој нов ден-солза одново и одново го испишувам. Врз старите изгравирани болки. Не ги прекривам грешките со новите букви врз нив. Само им давам ново значење. Запишувам врз моето палимпсестно тело. Солзите капат, а длабнатините од изгравираните букви им се притоките. Капките испаруваат, се тешиш. Но ако доволно често си ги разливаат своите течни тела, тогаш можат да избришат, да преобразат некоја буква. Можеби токму ова се случило со буквата Љ што недостига во писмата на Лени.

Љ. Таа буква-стебло под чија стреа почива човек што си ги прегрнува колениците. Врз главата како лисја му паѓаат напишаните зборови што се сронуваат од погорните редови. Се распаѓаат. Ги распостилаат своите букви. Од мисловни, тие станале пишани. Сега од пишани стануваат кажани. Кажаните зборови се пишуваат другаде. Во место во кое не постојат докази. Стануваат сомничави, но не и помалку вистинити. За некое време, како да се полици, фаќаат пајажина и прашина. Дрвото на полиците се навлажнува, се дуе, ја губи својата форма и од ден во ден сè повеќе пропаѓа, како што му здотежнуваат книгите, знаењето врз него. Се навалува и навалува, како да ја сведнува главата, почнува да гледа удолу, кон земјата, како да моли што побргу да се врати во неа. Ми текнува колку беше сјајна првата полица што татко ми ми ја зашрафи врз креветот во собата. Лакот светкаше како бисер на сонце. Немаше ниедна пукнатина. Сите книги ги ставав врз неа, оти немав друга полица, а и не сакав. Таа беше првата и сакав да биде и последната.

Љ – како во себе да ја чува сета праисторија. Сета минатост на јазикот, на верата. Во себе ја крие глаголицата и на своето ченгелче ги закачува сите спуштени завеси во ноќта во чија темнина се криеле свештениците скришно пишувајќи на маргините.

Ветрот ги раздувува овие мисли. Ветрот е искушувач. Знае каде треба да дува. Ако сака, може да донесе и бродоломи. Ги предизвика страниците да се листаат во воздухот. Ги намамува да мислат дека се во нечии раце. И во нив се јавува надеж. Надежта е јадеж. Ти го кажува она што сакаш да го чуеш. Јас сум под нејзиниот нож. Надежна дека љубовта може да нè излечи. А таа, само нè разделува.

Светлината се одбива од тезгите на Зелено пазарче. Наутро изгледаат како претходниот ден навистина да бил крајот на светот. Ливчиња зелена салата распрснати на секој чекор. Од асфалтот испарува водата испрскана од цревото и жуборка како на него да се пржат јајца. Понекоја згазната праска што го породила својот сок лежи и оси набрани околу неа се обидуваат да сркнат и да си ги заблажат црно-жолтите души.

Продолжувам да вртам со педалите од точакот и ме стигнува бран огромна жештина. Иако сум тенко облечена, во фустан на прерамки, се чувствувам како да имам крзно врз себе. Дебело животинско крзно.

Застанувам кај антикварниците на почетокот од кејот. Топло ветре ги раздвижува страниците во воздухот. Буквите од нив се нишаат како одвај да чекаат да ги напуштат кориците во кои се заробени. Сакам да ги ослободам. Да не им робуваат на умовите на читачите во кои скокаат. Веќе еднаш ја имаат отслужено својата казна кога авторот ги ослободил на хартија. Од еден во друг затвор. Истото му се случува и на човека. Од едно до друго ограничување, во потрага по слобода што никогаш нема да ја осознае, дури и кога мисли дека ја нашол.

„Окно” во соработка со Фондацијата „Славко Јаневски” и оваа година објавува фрагменти од делата кои беа во конкуренција за наградата Роман на годината за 2023 година. Претходните извадоци прочитајте ги овде.