Роман на годината - извадоци од пристигнатите романи (14)

„Што се случи со Исидора?, Јана Мишо, „Арс Либрис“

Библиотеката беше токму таква каква што ја паметеше Исидора. Погледот ѝ застана на познатите кожени грбови и гравирани наслови на книги што некогаш ги читаше со часови, понекогаш до мугрите, затоа што немаше кој да ѝ каже да си легне. Мајка им не веруваше во легнување навреме, па нивните гувернанти немаа дозвола да инсистираат на тоа. Или, можеби, едноставно, не разбираше дека децата треба да си легнуваат рано.
Фотелјата на којашто седеше беше нова, не се сеќаваше на неа. Во друг агол од собата, Долорес седеше на истиот кауч на кој ја наоѓаа мајка им како спие по долги часови работење.
Понекогаш, ако ветеа дека ќе бидат тивки, им дозволуваше да седат во библиотеката со неа додека работеше, па читаа во тишина, преправајќи се дека ѝ е важно што се таму. Зад бирото сега седеше човек кој ја поседуваше целата топлина што таа ја немаше, подготвен да го чита, обврзан според законот, нејзиниот последен тестамент.
Петар ја имаше изгубено веселоста од претходно.Ги извади листовите од ковертот и ги намести со мрачен израз на лицето, очигледно подготвен за непријатности.
Исидора го проучуваше. Што може најлошо да каже? Дека била во долгови? Изгубила сѐ и сега нема да добијат ништо? Куќата веќе не е нивна?
Толку ли е лошо тоа?
Ќе потпишат нешто и ќе си одат и нема никогаш да се вратат таму.Нема да биде ни затворено поглавје, ќе биде затворена книга.
Петар ја прочита воведната клаузула во тестаментот. Мајка им имаше решено прво да наброи сѐ што има во нејзина сопственост – парите во банки, уметничките дела, акциите во разни компании, брендот, накитот, автомобилите и, се разбира – домот што го искорна од рацете на некои калуѓерки што излезе дека се сквотери.
И потоа престана да чита.
„И?“ рече Долорес.
Петар издиша и продолжи со тежина во гласот.
„Сето ова, заедно со авторските права на моето животно дело го оставам...“, се воздржа накратко, „... на мојата ќерка Исидора.“
Имаше момент на тишина и збунетост. И двете жени чекаа Петар да продолжи да чита, да каже нешто од типот на: А на ќерка ми Долорес ѝ оставам...Што? Немаше што уште да се чита во последниот тестамент на Ноемија Нера.
Исидора се сврте да ја види Долорес. Беше скаменета. Беа подготвени на секакви исходи. Всушност, Исидора очекуваше дури и таа да биде оставена без наследство, но не и Долорес. Не и ќерката што секогаш се обидуваше да ѝ угоди на мајка им.
„И?“ сега Исидора беше на ред да бара уште.
„Толку“, рече Петар.
„Толку, нема веќе тестамент?“
„Не, има уште, ама веќе нема друг имот на списокот. Ти остави сѐ тебе“, рече Петар.
„Е па, знаеме дека тоа нема да се случи“, рече Исидора. Долорес молчеше, зјапајќи во полицата за книги зад Петар. Исидора проба да се собере. „Сега можеш да почнеш нов документ, веднаш, каде што ќе поделам сѐ што наследив со сестра ми“.
Петар кратко ја гледаше, а на лицето му се мешаше замор и нервоза, не поради нив, туку поради тоа што допрва требаше да им го каже,
„Има уште тестамент“, рече, па почна повторно да чита гласно. „Ќерка ми Исидора
ќе стане сопственик на сѐ што е на мое име под услов десет години да не подарува, продава, дели или отуѓува кој било дел од имотот или наследството.“
„Десет години?!“ збесна Исидора, не можејќи да поверува. Или што?Умре, мое е! Што ќе направи, ќе си го земе?“
„...Ако на кој било начин се обиде да отстрани нешто наведено во овој документ“, читаше Петар, а шиштењето во главата на Исидора стануваше сѐ погласно, „...ќе оди во сопственост на следните фондации...“
Сѐ уште фрустриран, ги наброја имињата на институциите и добротворните организации што ги сакаше Ноемија или барем тврдеше дека ги сака и им донира.

***

„Девојката што ја наслика смртта“, Андреа Мирческа, „Арс Либрис“

ДЕНЕС СЕ ИСЕЛИВ ОД мојот стан затоа што така ми кажаа лузната на мојата нога и мојот поранешен што исчезна.
Среќа што најдов место за 1.000 евра месечно. Сопственичката беше тoлку очаjна за пари што се согласи да не потпишуваме договор за закуп, што само ќе го одложеше процесот.
„Плати ми однапред за овој месец“- рече таа. „И за следниот!“
Влегов во такси упатувајќи се дома. Плачев тивко цел пат, најмногу затоа што ме болеше ногата. И затоа што мојата Филипа беше единствената причина поради која дојдов во овој град. А сега требаше да ја напуштам. Со намера да избегнам да се видиме, отидов рано наутро бидејќи знаев дека ќе биде на факултет. Нестабилно се движев, а раната крвавеше. Не сакав да ме види таква.Би се распаднала.
До пладне веќе бев во новиот стан.
Можеби на некои од вас им звучи чудно, но јас имав систем. Систем што го правеше мојот страв од затворени простории поднослив, со кој лесно можев да го проверам секое ќоше во претходниот стан. Мојот систем не функционираше во новото место. За почеток, спалната соба беше предалеку од влезната врата.Толку далеку што дури и да ја оставев влезната врата отворена додека го проверував станот, би поминало премногу време за да биде безбедно. Беше на приземје, па пристапот беше лесен. Ролетните беа расипани, па морав да спијам без нив. Секогаш кога ќе погледнев во темните прозорци навечер, срцето ми застануваше очекувајќи да видам некого таму.
Првата ноќ во станот на неуметноста ме најде со болна несоница. Некаде околу четири, конечно, заспав, само за да бидам разбудена од сонцето низ прозорците без ролетни. Конечно, обесив ќебе над прозорецот.
Вината што ја чувствував беше како жешка шолја утринско кафе испиено премногу брзо горејќи ми го јазикот, грлото, градите. Ме задушуваше како две силни раце. Сѐ што можев да направам беше да чекам, целосно зависна од мојот посветен писател. Поминаа 34 часа од неговото последно писмо.
Знаев што ми треба. Од сите лекови што ги пиев кога бев на психијатрискиот оддел, овие беа единствените што излегоа заедно со мене. Во случај да ми затребаат. Мајка ми се грижеше секогаш да имам една таблета во мојот паричник. Апчето што беше моментно таму беше старо околу три години, од последниот пат кога си отидов дома во Македонија. Не ми беше грижа. Ми требаше.
Сликањето во новиот стан беше тешко. Сепак, имав нарачка. Моите слики го најдоа својот пат до хрватскиот пазар. Уште една работа што реков дека никогаш нема да ја направам. Апчето ме смири, па се соблеков гола. Сликав движејќи се со ритамот на музиката во мојата глава, заглавена во хаосот. Тоа беше единствениот пат кога се насликав сама себе. Не комплетно сама. Со Адам. И двајцата со ист ракопис на нашите тела. Ако го изоставите делот како ги добивме лузните, би било романтично. Го имавме името на другиот врежано во кожата.
Заспав.
Ме разбуди интензивна болка. Ненамерно, се завртев на страната на издлабената нога.
Дали некогаш повторно ќе можам да облечам мини –здолниште?
Со наплив на паника, забележав дека мојот посветен писател ја нашол мојата нова адреса. Ново писмо ме пречека на подот до мојот телефон.
Поминаа месеци откако последен пат се видовме. Адам се навикна на својот нов живот на жртва што ќе ме мрази засекогаш. Луѓето можат да бидат толку неблагодарни. Сакав да си верувам дека не ми недостигаше.

„Окно” во соработка со Фондацијата „Славко Јаневски” и оваа година објавува фрагменти од делата кои беа во конкуренција за наградата Роман на годината за 2024 година. Претходните извадоци прочитајте ги овде.