Коралите се првата жртва на климатските промени

Додека глобалното затоплување опасно се приближува до прагот од 1,5 степени целзиусови, климата и природата ги надминуваат критичните граници побрзо отколку што се очекуваше. Најдраматичен показател за оваа криза се светските корални гребени, кои влегуваат во фаза на речиси неповратно исчезнување.

Но тоа не значи дека нивните живописни бои целосно ќе исчезнат од морето во блиска иднина – туку дека тоа станува сè поверојатно доколку изостане итна климатска акција.

Научниците го опишуваат овој колапс на коралите како првата глобална „пресвртна точка“ предизвикана од климатските промени. Сепак, коралните гребени се само вовед во многу подлабок и посложен проблем што произлегува од зависноста на човештвото од фосилни горива.

Според новиот извештај, светот се наоѓа „на самиот раб“ на достигнување и на други, катастрофални пресвртни точки – меѓу кои се губењето на виталните ледени плочи, умирањето на Амазонија и колапсот на клучните океански струи.

Овие отрезнувачки сознанија беа објавени во понеделникот, на 13 октомври, во Извештајот за глобалните пресвртни точки, и претставуваат аларм во пресрет на триесеттиот Климатски самит што ќе се одржи во Белем, на работ на Амазонската прашума во Бразил.

Што ги доведе коралите до пресвртна точка – и што всушност значи тоа?

Пресвртната точка претставува критичен праг чиј премин доведува до големи, забрзани и често неповратни промени во климатскиот систем. Научниците ги препознаваат како моменти кога клучните екосистеми доаѓаат до состојба во која сериозната деградација станува неизбежна.

А, судејќи според резултатите од извештајот, кај коралите овој процес најверојатно веќе е во тек.

Од јануари 2023 година, коралните гребени се наоѓаат во средиштето на глобално избелување – четвртото и досега најтешко забележано – при што повеќе од 80 проценти од гребените во повеќе од 80 земји се погодени од екстремно високите температури на океаните. Стручњаците предупредуваат дека овој настан ги турнал коралите во „непозната територија“.

Според проценките, коралните гребени во топлите води достигнуваат пресвртна точка при глобален пораст на температурата од 1,2 степени – односно во опсегот помеѓу 1 и 1,5 степени во однос на периодот 1850–1900.

„Со оглед на тоа што просечните глобални температури во текот на 2025 година достигнаа помеѓу 1,3 и 1,4 степени над прединдустриското ниво, централната термичка точка веќе е пробиена“, стои во извештајот.

Без брзо намалување на емисиите на гасови со ефект на стаклена градина – што е малку веројатно – во следните десет години ќе биде достигнат и горниот праг на глобалното затоплување за коралите од 1,5 степени. Тоа е воедно и поамбициозната, долна граница утврдена со Парискиот договор за ограничување на климатските промени.

„Повеќе не можеме да зборуваме за пресвртните точки како за ризик што нè чека во иднина“, изјави професорот Тим Лентон од Институтот за глобални системи при Универзитетот во Ексетер. „Првата пресвртна точка – широко распространетото изумирање на коралните гребени во топлите води – веќе е во тек.“

Сепак, некои стручњаци ги доведуваат во прашање тврдењата во врска со судбината на коралните гребени наведени во новиот извештај, пишува Гардијан. Еден од нив истакнува дека, и покрај очигледниот пад, постојат докази дека коралите би можеле да опстанат и при повисоки температури од наведените.

Последиците од глобалното затоплување врз коралните гребени веќе се широко видливи преку масовното избелување на коралите ширум светот. Како што поетично опиша еден конзервационист, „таму каде што некогаш блескаа живописни бои и се движеа разнобојни риби, денес останува пепеласто бледило и морничав молк“.

Избелувањето настанува кога поради високите температури на водата коралите ги раскинуваат своите деликатни врски со ситните алги од кои ги добиваат својата боја и хранливите материи. Ова може дури и да ги убие, а ако преживеат, стануваат поподложни на болести и имаат потешкотии при размножувањето.

Во комбинација со други стресни фактори, избелувањето го зголемува ризикот од намалување на покриеноста со корали и умирање на клучните видови што ги градат гребените. Како што покажува еден претходен извештај за состојбата на коралите, помеѓу 2009 и 2018 година се изгубени 14 проценти од коралите на светските гребени – повеќе отколку вкупната количина корали на сите гребени околу Австралија.

Во специјалниот извештај на Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC) од 2018 година се предвидува дека површината на коралните гребени ќе се намали за дополнителни 70–90 проценти при пораст на температурата од 1,5 степени, додека при затоплување од 2 степени проектираните загуби надминуваат 99 проценти.

Иако зафаќаат само 1 процент од површината на океаните, коралните гребени се извонредно богати со биодиверзитет и обезбедуваат живеалишта за една четвртина од сите морски видови. Освен тоа, тие обезбедуваат храна и приходи од туризмот за милиони луѓе, како и природна заштита на крајбрежјата.

Но иако се особено чувствителни, во растечките опасности коралите не се осамени... Ледените плочи на западен Антарктик и на Гренланд исто така се „опасно блиску“ до своите пресвртни точки, бидејќи забрзано губат мраз.

„Според сегашните проекции, околу 2030 година веројатно ќе го надминеме прагот од 1,5 степени глобално затоплување“, нагласува Тим Лентон. „Тоа го става светот во сè поголема опасна зона на ескалирачки ризик од нови, разорни пресвртни точки.“

Во исто така незавидна позиција е и Амазонската прашума: под двоен притисок – климатските промени и сечата на шумите – таа е поблиску до својата пресвртна точка отколку што се веруваше претходно.

Извештајот сепак нуди и зрак надеж, нагласувајќи дека во општеството постојат и позитивни пресвртни точки, како што е развојот на електромобилноста, која може да помогне во намалување на штетните емисии.

Извор: https://klima101.rs/