Лекции по психоанализа (2) - Несвесно, потиснување и пренос

Во оваа лекција накусо ќе ги разгледаме трите основни поими на Фројдовата теорија: несвесното, потиснувањето и преносот. Овие поими се во сржта на психоаналитичката револуција и се темел на клиничката практика.

Несвесното е можеби најемблематичниот поим на психоанализата. Фројд го дефинира како посебна психичка инстанца, различна од свесното и претсвесното. Несвесното е просторот на нагони, потиснати желби и психички конфликти кои го избегнуваат свесното знаење на субјектот. Се манифестира преку соништата, лапсусите, неуспешните дејства и невротичните симптоми. Фројд го споредува несвесното со „казан преполн со возбуда што врие“, сакајќи да се изрази и да најде пат кон свеста. Анализата на манифестациите на несвесното овозможува пристап до потиснатите претстави (репрезентации) и разоткривање на базичните конфликти.

Потиснувањето е главниот одбранбен механизам кој ги задржува неприфатливите претстави и афекти во несвесното. Тоа е неволна психичка операција насочена кон потиснување на желбите и на болните или неприфатливи сеќавања од свеста. Потиснувањето е во основата на формирањето на несвесното и на невротичните симптоми. Фројд разликува примарно потиснување, кое се однесува на првите трауматски искуства, и секундарно потиснување, кое ги засега претставите поврзани со нагоните. Целта на анализата е постепено олабавување на потиснувањето, овозможувајќи повторно присвојување на несвесната содржина.

Мојот починат вујко Ед, мојот починат роднина Луј, мојот починат пајтос од кафана Карл...

Преносот (трансфер) се однесува на процесот преку кој несвесните желби на пациентот се пренесуваат врз аналитичарот. Преносот вклучува повторување и актуелизирање на детските односи и нерешените конфликти. Важно е да се запомни дека преносот е истовремено и пречка и терапевтски инструмент. Од една страна може да предизвика отпори и да го попречи аналитичкиот процес. Од друга, овозможува привилегиран пристап до несвесното и репризирање на заборавените сценарија во рамките на аналитичката сцена. Фројд го споредува преносот со „бојно поле“ каде што се одвиваат борбите на нагоните и детските конфликти. Работењето со преносот е во сржта на психоаналитичката техника и бара високо развиена клиничка умешност.

Овие три поими се тесно поврзани и меѓусебно се разјаснуваат. Несвесното е резервоар на потиснати претстави кои се обидуваат да се вратат во свеста. Потиснувањето е механизмот што ги држи овие претстави настрана, по цена на создавање симптоми. Преносот, конечно, е процесот што овозможува повторна актуализација на потиснатите конфликти во аналитичкиот однос (односот меѓу аналитичарот и анализантот) и нивно разрешување. Како што нагласува Фројд во „Студија за хистеријата“, „преносот создава меѓупростор помеѓу болеста и вистинскиот живот, преку кој се овозможува преминот од едното кон другото“.

Откривањето на несвесното, потиснувањето и преносот го отвори патот за ново разбирање на човечката психа и нејзиното функционирање. Овие поими ја револуционизираа нашата претстава за психолошките нарушувања и ги поставија темелите на аналитичкиот метод. Тие и денес ја обликуваат современата психоаналитичка теорија и практика, иако нивната артикулација е дополнително развиена и усложнета со подоцнежните придонеси, особено оние на Лакан. Вклучувањето на несвесното, олабавувањето на потиснувањето и работењето со преносот остануваат клучни за аналитичкото лекување и неговите терапевтски предизвици.

Благодарам за помошта да стапам во контакт со моето внатрешно дете, докторе! Имам олку години!

Слики: Бил Вајтхед