Со светот владее правото на посилниот

Припадници на Полисарио

Во сенка на актуелните геополитички кризи, речиси незабележано помина резолуцијата на Советот за безбедност на Обединетите нации за Западна Сахара, изгласана на 31 октомври по предлог на САД. Во документот стои дека „вистинската автономија под марокански суверенитет претставува најизгледно решение“, што е првпат во половина век долгата историја на овој конфликт ОН да заземат ваков став, очигледно благодарение на американското лобирање и притисоци.

Резолуцијата ја поддржаа единаесет држави, додека против беше само Алжир, главниот покровител на Фронтот Полисарио, народноослободителното движење на Сахравиите, автохтоните жители на Западна Сахара. Овој исход претставува голема победа за Мароко, кое заедно со Мавританија во 1975 година ја окупираше поранешната шпанска колонија. Рабат и Нуакшот со тоа ја погазија одлуката на Меѓународниот суд на правдата според која Сахравиите имаат право на самоопределување.

Потоа Полисарио крена востание и прогласи независност на Сахрависката Арапска Демократска Република (САДР). Герилците наскоро ја истераа мавританската војска од земјата, додека на мароканската ѝ нанесоа значителни загуби. Но, благодарение на поддршката од Франција и САД, во следната деценија Мароко го зазеде најголемиот дел од Западна Сахара и изгради песочен ѕид долг 2.700 километри, кој го дели окупираното подрачје од слободното. Второто зафаќа петтина од вкупната територија и има само неколку десетици илјади жители, додека околу сто илјади Сахравии живеат во бегалски логори во Алжир.

Примирјето помеѓу Мароко и Полисарио беше потпишано во 1991 година, кога беше воспоставена и мисијата на Обединетите нации, МИНУРСО. Договорено беше одржување референдум на кој Сахравиите ќе ја одлучат својата иднина, но тој, главно поради марокански опструкции, никогаш не се одржа. И следните мировни планови доживеаја слична судбина за територијата што ОН и понатаму ја класифицираат како „несамоуправна“, поради што Западна Сахара често се нарекува и „последна африканска колонија“. Во меѓувреме, Мароко на територијата богата со фосфатни наоѓалишта насели стотици илјади доселеници, кои денес сочинуваат околу две третини од половината милион жители на Западна Сахара.

Иако Вашингтон одамна го поддржува Рабат, сè до 2020 година официјалната американска позиција ја следеше онаа на ОН, кои формално и понатаму го застапуваа правото на Сахравиите на самоопределување. Во декември истата година Доналд Трамп еднострано го призна мароканскиот суверенитет над спорната област. Тоа беше дел од поширокиот контекст на Абрахамските договори, во рамки на кои Мароко, заедно со уште неколку арапски држави, го призна Израел, кој, пак, ја призна мароканската анексија.

Меѓу Палестина и Западна Сахара постои запрепастувачки број сличности: окупација и грубо прекршување на меѓународното право, колонизација, изградба на ѕид и репресија врз домицилното население; од друга страна, знамето на САДР е дизајнирано по примерот на палестинското. Повеќе од осумдесет држави, најчесто членки на Движењето на неврзаните и на Африканската унија, ја признаа независноста на Западна Сахара. Меѓу нив и социјалистичка Југославија, која ги обучуваше герилците на Полисарио.

Меѓутоа, последниве децении низа држави, поради прагматични причини, го повлекоа признавањето на САДР, додека со неодамнешната резолуција и ОН де факто го прифатија мароканскиот суверенитет, иако документот сè уште нејасно го споменува самоопределувањето. Полисарио во 2020 година го прекина примирјето, по што избија судири со низок интензитет, но организацијата тешко дека може да му се спротивстави на кралството кое ужива поддршка од моќни држави и чија незаконска анексија на сахрависката татковина — со површина од 272 илјади квадратни километри — сега добива и меѓународен легитимитет.

„Континуираната мароканска окупација е една од најсрамните, а воедно и најмалку оспорувани повреди на денешниот меѓународен систем“, напишаа уште во 2010 година стручњаците за ова прашање Стивен Зунес и Џејкоб Манди, додавајќи дека во Западна Сахара е доведен во прашање целиот меѓународен поредок — „Ако Советот за безбедност не мрдне со прст за да ѝ помогне на најмалку населената земја во светот, каква надеж има за остатокот од планетата?“ Несомнено, резолуцијата на ОН е уште една потврда дека светот што надоаѓа нескриено се темели на владеење на силата.

Географската положба на Западна Сахара – темната линија го означува ѕидот што ја дели слободната од окупираната територија

Извор: https://www.portalnovosti.com/