Креативно светилиште и место на раѓање на Мумините

Студиото во центарот на Хелсинки изгледа како голема коцка – висока, широка и длабока околу осум метри. Два ѕида се наредени со рамномерно распоредени сводести прозорци кои го исполнуваат просторот со природна светлина.

Тие имаат шармантен поглед на градските покриви, а ако се искачите на галеријата, помалиот прозорец овозможува поглед сè до морето. Дури и звуците на градот како да исчезнуваат овде, на шестиот кат.

Овој уникатен простор ѝ припаѓал на уметницата, илустраторка и писателка Туве Јансон (1914–2001), најпозната во светот по нејзините омилени книги и стрипови за Мумините. Туве живеела и работела во ова студио цели 56 години, посветувајќи им се на своите приказни, слики и на својот внатрешен мир.

„Веројатно ја привлекла идејата дека може да се повлече во оваа кула за да се фокусира на својата уметност,“ вели Џејмс Замбра, креативен директор на Moomin Characters и внук на братот на Туве. „Овде си во средината на градот, но истовремено и во своја сфера, над вревата на центарот.“

Туве Јансон се преселила во студиото на 30-годишна возраст, за време на Втората светска војна. Просторот претходно му припаѓал на нејзиниот пријател-уметник Џалмар Хагелстам, кој загинал во војната.

Нејзината прва посета на студиото била драматична – се случила за време на воздушен напад. И покрај артилерискиот оган, Туве се чувствувала безбедно во просторот и останала неповредена. Студиото било оштетено во текот на војната: прозорците долго останале скршени, а зиме просторот бил ужасно студен. Туве морала да работи завиткана во крзнен капут. Токму во воените години се родила првата приказна за Мумините – „Мумините и големата поплава“, објавена 1945 година.

На почетокот, условите за живеење биле многу скромни. Можел да се загрева само малиот „салон“ до работниот дел, а во станот дури немало ни кујна. Сепак, студиото станало центар на животот на Туве – место каде што можела целосно да се посвети на својата креативност. Таа сликала, илустрирала, дизајнирала големи ѕидни мурали и ги пишувала и цртала познатите книги и стрипови за Мумините.

„За повеќето луѓе, живеењето во вакво студиот би било необично. Но за Туве, тоа беше сосема нормално,“ објаснува Замбра. „Таквиот начин на живот ѝ беше добро познат, бидејќи пораснала во уметничко семејство. Всушност, Туве речиси целиот живот го помина живеејќи во ателјеа.“

Во 1940-тите и 1950-тите, Туве го уредила својот дом во богемски и романтичен стил, со допир на шармот на куќата на Мумините. Црпела инспирација од своите патувања во Париз, како и од уметничкиот дом на своите родители. Покрај штафелајот, просторот бил исполнет со старински и антиквитетен мебел, меѓу кои и носталгична лежалка. На ѕидовите виселе големи постери од крајот на 19-тиот век што ги донела од Париз, а во студиото се наоѓале и скулптури на нејзиниот татко, Виктор Јансон.

На почетокот, Туве живеела во студиото како подстанарка. Но, кога почнала да го црта дневниот стрип за Мумините за британскиот весник The Evening News – тогаш најтиражниот весник во светот – почнала да заработува редовно. Средината на 1950-тите ѝ овозможила да го купи просторот. По години студени зими во поткровјето, конечно можела да го реновира.

Во 1960-тите, студиото доживеало голема реконструкција, добивајќи го модерниот изглед што го има и денес. Биле додадени галерии и во студиото и во салонот, ѕидовите биле обложени со борова обвивка, а мебелот бил направен по мерка, исто така од бор. Резултатот бил фасцинантна мешавина на старинска архитектура, креативна функционалност, модернистички дизајн и топли дрвени површини.

Реконструкцијата ја проектирале братот на нејзината партнерка Тулики „Тути“ Пиетила (1917–2009) и неговата сопруга – прочуените фински архитекти Реима и Раили Пиетила. Тие го проектирале студиото во исто време кога ја граделе и летната куќичка на островчето Кловхарун за Туве и Тути (1964–1965). Раили го водела проектот за островот, а Реима се фокусирал на градското студио.

„Кога Тути влезе во животот на Туве во средината на 1950-тите, ја охрабри да се модернизира – во пишувањето, во уметноста и во домот,“ вели Замбра. „Реновираното студио беше првиот простор што навистина ја одразуваше визијата на Туве за тоа што може да биде домот. Романтичниот, носталгичен стил на семејството Јансон отстапи место на нешто помодерно, поедноставно, посигурно. Веројатно тогаш најјасно знаеше која е и што сака.“

Конечниот резултат ја одразувал суштината на нејзиниот живот: дури и по големата обнова, најголемиот дел од просторот бил посветен на творештвото. Иако условите за живеење значително се подобриле, комфорот останал во втор план. Просторот сега бил топол и попросторен, но, на пример, кујната била многу мала.

„Кога ја прашале дали сака када или кујна, Туве ја избрала кадата,“ раскажува Замбра низ насмевка. „Беше постојано зафатена со разни работи, но дефинитивно не беше гурман. Често толку се занесуваше во работа што забораваше да јаде – луѓето понекогаш ѝ носеа храна само за да се осигураат дека ќе се сети да јаде.“

Атмосферата во студиото зрачи со едноставност и природност, без вештачка префинетост, но насекаде се среќаваат мали, чудесни предмети и природни богатства – камчиња, школки и минијатурни бродови – кои лесно може да се замисли дека ѝ послужиле како инспирација за илустрациите во книгите за Мумините.

Студиото останало срцето на животот и креативноста на Туве Јансон до самиот крај. По нејзината смрт, се води голема грижа просторот да се зачува токму онака како што го оставила – до најситен детал. Нејзините маслени бои сè уште се таму, заедно со нејзините очила и венецот од цвеќиња познат од старите фотографии.

Извор: https://www.finnishdesignshop.com/