Славој Жижек: Ова е нова ера на поробување или ослободување?

Славој Жижек, угледниот современ филозоф од источниот дел на Европа, сѐ почесто станува глас во глобалната дебата за вештачката интелигенција. За разлика од технопесимистите кои стравуваат од дигитална апокалипса, но и техноутопистите кои веруваат во спасоносната моќ на алгоритмите, Жижек инсистира на едно: иднината со ВИ е неизбежна – единственото прашање е кој ќе ја контролира.

Жижек ја отфрла паничната реторика околу технолошките иновации. Кога го прашуваат за екстремните можности на биотехнологијата, како замрзнувањето јајце клетки или сперма, тој вели:

„Проблемот не е дали ќе го правиме тоа, туку под кои услови, кој ќе го надгледува тоа и кој ќе го контролира пристапот.“

Според Жижек, влегуваме во епоха во која сите „натурализирани“ граници на човечкиот живот се распаѓаат: родителството, одлуките за телото, идентитетот, трудот, па дури и емоциите. Вештачката интелигенција и биотехнологијата нѐ воведуваат во „постприроден свет во кој луѓето повеќе не живеат како што ги ‘определила природата’, туку како што ќе им дозволи технологијата“.

Вештачката интелигенција како нова сила за контрола и нова шанса

Жижек оваа епоха ја нарекува „радикално амбивалентна“. Интернетот, алгоритмите и вештачката интелигенција истовремено се најголемата шанса за слобода и најголемата опасност за поробување во историјата на човештвото.

Тој предупредува:

„Интернетот и новата дигитална технологија се поле на борба: нови облици на поробување, но и нови неверојатни облици на слобода.“

Клучната опасност не е роботот што станува свесен, туку корпорацијата што станува сеопфатна.

Жижек го парафразира Џулијан Асанж: „Гугл е само приватизирана НСА (Национална агенција за безбедност на САД).“

Така, вели Жижек, најголемиот предизвик на ВИ не е технолошки, туку политички.

Капитализам + ВИ = опасно забрзување

Жижек со години тврди дека капитализмот е систем што живее од вишокот, од нерамнотежата и од кризата. ВИ го забрзува тој процес до крајни граници:

• автоматизацијата го зголемува профитот, но и невработеноста
• алгоритмите „оптимизираат“, но и надгледуваат
• дигиталните платформи создаваат слобода на пристап, но и концентрација на моќ

Капитализмот не само што ја користи ВИ, туку ја и менува според сопствените потреби, најчесто на штета на општествените интереси.

Според Жижек, без сериозна меѓународна регулација, ВИ ќе стане алатка на неколку гигантски корпорации што ќе ги контролираат животите на милијарди луѓе.

Го губиме тлото под нозете

Жижек особено предупредува на опасноста од губење на јасната разлика помеѓу реалното и симулираното.

Вештачката интелигенција создава уверливи симулации на емоции, го имитира човечкиот говор, гради врски што изгледаат вистински и го обликува човечкото мислење пред луѓето да станат свесни за тоа.

„Мора да прифатиме дека границите помеѓу реалноста и појавата ќе се бришат сѐ повеќе.“ Тоа, според Жижек, е нова форма на идеологија: алгоритамска реалност во која сѐ е уверливо, но ништо не е сигурно.

Ако ние не го правиме тоа, ќе го прават други, и тоа како луди

Жижек остро ја отфрла идејата дека развојот на ВИ може едноставно да се запре со забрани. Тоа, вели тој, би било повторување на грешката на старaта Европа, која одбивала да одговори на предизвиците на модерноста.

„Ако ние не го правиме тоа, други ќе го прават многу побрзо. Не можеме да побегнеме. Мораме да се соочиме со проблемот.“

За него, единствениот реален пристап е:

• регулација
• меѓународна контрола
• јавна расправа
• нови закони
• заштита на „дигиталните општи добра“

Дури тогаш ВИ може да биде алатка на ослободувањето, а не на надзорот.

Жижек смета дека нема враќање назад. „Иднината нема да биде похумана затоа што така посакуваме, туку само ако се избориме за неа.“ И во суштина, Жижек смета дека „ВИ нема да го уништи човештвото, но може радикално да ја трансформира човечноста и тоа на начин што ќе зависи од нашата политичка и етичка зрелост.“

Нема носталгија, нема бегство, само борба за обликување свет во кој технологијата ќе им служи на луѓето, а не луѓето на технологијата.

Слики: Gergely Bacsa

Извор: https://bonitet.com/