Гренланд „Град на слободата“? Богати донатори го притискаат Трамп за технолошки центар на северот

Додека администрацијата на Трамп ги интензивира напорите за преземање на Гренланд од Данска — или негово заземање со сила — некои технолошки инвеститори од Силиконската долина го промовираат замрзнатиот остров како локација за таканаречен град на слободата, либертаријанска утопија со минимална корпоративна регулатива.

Дискусиите се во рана фаза, но идејата сериозно ја разгледува Кен Хауери, изборот на Трамп за амбасадор во Данска, кој се очекува да биде потврден од Конгресот во наредните месеци и да ги води преговорите за купување на Гренланд. Хауери, чија вклученост во идејата претходно не беше објавена, беше коосновач на фирма за ризичен капитал со технолошкиот милијардер Питер Тил, водечки застапник за вакви градови со ниска регулатива. Хауери е исто така долгогодишен пријател на Илон Маск, висок советник на Трамп.

Хауери одби да коментира. Белата куќа не одговори на барањата за коментар. Изворите кои зборуваа за Ројтерс побараа анонимност за да разговараат за приватни разговори.

Визијата за Гренланд, според еден од изворите, би можела да вклучува центар за вештачка интелигенција, автономни возила, лансирање вселенски летала, микро нуклеарни реактори и железница со голема брзина.

Дискусиите го одразуваат долгогодишното движење во Силиконската долина за основање градови со ниска регулатива на глобално ниво, вклучително и во САД, што самиот Трамп го вети во видео од кампањата во 2023 година. Поддржувачите користат различни имиња како варијации на идејата, стартап градови или „посебни“ градови, со заедничка цел за поттикнување иновации преку сеопфатни регулаторни ослободувања.

Анализирањето на ваквата донкихотовска потрага од страна на администрацијата го нагласува растечкото влијание на технолошките магнати и сè поекспанзионистичката надворешна политика на Трамп. По кампањата со главно изолационистичка платформа, Трамп по неговиот избор во ноември сугерираше враќање на Панамскиот канал, анектирање на Канада и реизградба на воено разурнатиот појас Газа по заземањето на крајбрежното земјиште од раселените Палестинци.

Гренланд е околу трипати поголем од Тексас со население од само 57.000 жители. Но, островот е стратешки важен за американската војска, која таму има база и содржи значителни депозити на минерали, вклучувајќи и ретки метали.

Трамп одби да ја исклучи можноста за преземање на Гренланд со воена сила доколку Данска не го продаде.

„Мораме да го имаме Гренланд“, рече Трамп кон крајот на минатиот месец, додека неговиот потпретседател, Џеј Ди Венс беше во посета на американската воена база на островот. Венс го обиколи Гренланд со неговата сопруга Уша Венс, посета која предизвика протести кај Гренланѓаните, кои во огромно мнозинство се противат да станат дел од Америка, покажуваат анкетите. Островот е во сопственост на Данска, но има самоуправа. Новиот премиер на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, изјави дека посетата на САД сигнализира „недостаток на почит“.

Зборувајќи пред трупите во американската воена база, Венс ја обвини Данска дека не успеала да го заштити Гренланд од „многу агресивни упади од Русија, Кина и од други нации“, без да даде детали за наводната агресија.

Владата на Данска одби да ја коментира идејата американските технолошки инвеститори да основаат град таму. Гренланд не одговори.

„Нов манифест на судбината“

Движењето за градови на слободата ја одразува фасцинацијата за поставување нови американски граници, вкоренета во носталгијата по западната експанзија на нацијата во 1800-тите. Проширувањето кон Гренланд „може да биде зора на нов Манифест на судбината (Manifest Destiny)“, рече технолошкиот инвеститор Шервин Пишевар, мислејќи на филозофијата од 19 век дека Америка е исклучителна нација со божествена мисија да освојува територии.

Тил, либертаријанец и ран поддржувач на Трамп, во 2009 година напиша дека веќе не ја смета демократијата за компатибилна со слободата и се залага за бегство од политиката преку колонизирање на вселената или населување на океаните (seasteading) — градење заедници во областите на океаните кои се без управа.

Колегата инвеститор во ризичен капитал Марк Андрисен, неформален советник во Одделот за владина ефикасност на Маск (DOGE), е дел од конзорциум на технолошки инвеститори кои се обидуваат да изградат град со пасишта надвор од Сан Франциско. Уште еден инвеститор во ризичен капитал и неформален советник на DOGE, Џо Лонсдејл, исто така промовира градови со ниска регулатива. Во изјава за Ројтерс, Лонсдејл го поздрави „проширувањето на нашата земја кон Гренланд“, но не ги коментираше плановите за град таму.

Тил и Андрисен, водечки поборници и финансиери на движењето за „стартап градови“, се меѓу оние кои поддржуваат формирање испостава на Гренланд. Ројтерс не можеше да утврди дали двајцата милијардери активно лобираат кај администрацијата на Трамп за град на Гренланд.

Андрисен одби да коментира. Портпаролот на Тил, Џеремаја Хол, рече: „Питер не е вклучен во никакви планови или дискусии во врска со Гренланд“. Маск не одговори на барањата за коментар.

Тил инвестираше заедно со Андрисен и Пишевар во „Pronomos Capital“, фирма за ризичен капитал која започна со шест проекти за „посебни градови“ ширум светот, според основачот на Pronomos, Патри Фридман, внук на познатиот економист на слободниот пазар Милтон Фридман. Повеќето проекти на Pronomos се во фаза на развој и преговори со различни влади, рече Фридман, но фирмата помогна во финансирањето на една веќе постоечка стартап заедница во Хондурас наречена „Próspera“.

Pronomos исто така инвестираше во „Praxis“, потфат за градење градови кој во октомври објави финансирање од 525 милиони долари за нов град. Инвеститорите на Praxis ги вклучуваат Лонсдејл, фонд основан од извршниот директор на OpenAI, Сем Алтман и неговите браќа, како и Пишевар, кој беше коосновач на „Hyperloop One“, сега згаснат потфат кој се обиде да комерцијализира идеја поддржана од Маск.

Коосновачот на Praxis, Драјден Браун, за Ројтерс изјави дека други компании му пристапиле на Praxis за помош при основање град на Гренланд. Браун полета за Гренланд минатата година. Тој се залага за изградба на град таму, делумно зашто неговата сурова средина би можела да послужи како локација за тестирање за колонизација на Марс — една од најголемите амбиции на Маск.

„Мораме да изградиме прототип на Терминус на Земјата пред да заминеме за Марс“, објави Браун на Икс во ноември, користејќи го терминот на Маск за населба на Црвената планета. „Верувам дека Гренланд е тоа место, @elonmusk“.

10.04.2025

Карикатури: Markus Grolik

Извор: https://www.reuters.com/