Писателките и фудбалот

Кларис Лиспектор

Пишувајќи за Фудбалскиот лексикон на Лексикографскиот завод објавен во 2004 година, застануваме кај одредницата „Книжевност и фудбал“ (подготвена од Деан Дуда). Во неа, како и обично кога во нашите културно-спортски кругови ќе се отвори темата за книжевноста и фудбалот, не е спомната ниту една писателка.

На овие страници веќе пишувавме за тоа како Весна Парун го следеше фудбалот и пишуваше за него. Рака на срце, повеќето нејзини песни и есеи за фудбалот стојат необјавени во архивите, но нешто сепак стигна до јавноста – од ликови во сликовници кои навиваат за Хајдук, до една од нејзините последни песни „Поздрав од Хрватска до Светското фудбалско првенство во Јужна Африка 2010“. Повторно, рака на срце, таа песна е објавена шест години по издавањето на Фудбалскиот лексикон. Затоа, ќе ја оставиме нашата најпозната поетеса и ќе појдеме до Бразил. Таму нè чека едно од најголемите имиња на бразилската книжевност, Кларис Лиспектор. Освен по необичните романи кои се движат на потегот од модернизмот до мистиката, Лиспектор е позната и по колумните кои ги пишуваше за повеќе бразилски весници. Минатата година сите тие беа преведени на англиски и обединети во книгата „Too Much of Life: Complete Chronicles Clarice Lispector“ (превод на Маргарет Џул Коста и Робин Патерсон).

Колумните во весникот Jornal do Brasil ги пишуваше од 1967 до 1973 година, а во нив можеме да ги следиме и нејзините размислувања за фудбалот – на првиот текст за фудбалот во 1968 година ја предизвика спортскиот новинар Армандо Ногеира. Лиспектор пишува како често гледа натпревари, не ги разбира сите финеси на играта, но сака да учи за фудбалот. Таа гледа специфична убавина на движењето во тој спорт, се потсмева на тогашната забрана за играње фудбал за жените во Бразил и мисли дека би била исклучена поради насилно однесување доколку би играла. И таа му поставува предизвик на Ногеира, повикувајќи го да напише текст за својот живот кој би вклучувал пречекорување на родовите граници на јавниот дискурс. Кон крајот на 1960-тите прави и интервјуа со водечките фудбалски тренери во земјата. Во интервјуто со тренерот на Ботафого, Марио Загало, се занимава со естетиката на фудбалот, нарекувајќи го уметност. Лиспектор како Лиспектор, во секој милиметар од своето битие склона кон „разиграна“ метафизика, интервјуто го завршува прашувајќи го Загало што е љубовта. Интервјуирајќи го Жоао Салдања, тогашниот селектор на бразилската репрезентација, во воведот истакнува дека го има предвид интересот на жените за фудбалот, бидејќи „присуството на жените на стадионите расте од ден на ден“.

Половина век пред неа, во Бразил за фудбалот пишуваше поетесата и преведувачка Ана Амелија де Кеироз Карнеиро де Мендонса. Забележано е дека за својот дванаесетти роденден побарала топка и копачки и редовно одела на натпревари во Рио, каде што го запознала Маркос де Мендонса, голманот на Флуминенсе. Се венчале во 1917 година, а во 1922 година го објави еротски набиениот сонет „O salto“ (Скок), инспириран од неговите бравури на голот (што воедно е и првото спомнување на фудбалот во бразилската поезија).

Понов пример е песната на шкотската поетеса Керол Ен Дафи „Christmas Truce“ (Божиќно примирје), објавена во 2011 година. Дафи го тематизира примирјето меѓу Британците и Германците на ничија земја, кога војниците, меѓу другото, бојното поле го претворија во фудбалско игралиште.

Светското првенство во фудбал во 1998 година како пресвртница во (писателскиот) живот го опиша француско-иранската авторка Марџан Сатрапи. Иако со години живееше во Франција, до тоа првенство не се чувствувала прифатено, како да му припаѓа на француското општество. Охрабрена од новото чувство за дом, следната година почна да го пишува своето најпознато дело, „Персеполис“. Засега ќе застанеме на овие неколку цртички „од нога“, но на темата за писателките и фудбалот пак ќе се вратиме – материјал за поисцрпни одредници не недостига.

Извор: https://sdf.hr/