Пиратството и хомосексуалноста: Скриената историја на интимноста на море

Привлечноста меѓу лица од ист пол постои низ целата човечка историја. Но, морињата и бродовите во раниот нов век претставувале особено погодно тло за настанување такви врски. Посадите со месеци, па и со години, биле затворени во тесни простори, без приватност и без допир со жени. Строгата дисциплина и хиерархија, постојаната опасност од бури, бродоломи, болести и глад, создале специфичен микросвет во кој желбите и напнатоста често наоѓале пат до исполнување.

Британскиот писател Семјуел Џонсон во 18 век го сумирал чувството на многу морнари со зборовите: „Животот на брод е како живот во затвор, само со дополнителна опасност дека ќе се удавиш.“ Сепак, за сиромашните млади од копното, бродот знаел да биде и единствена шанса за преживување – храната била сигурна, а постоела можност за заработка и плен. Во тоа опкружување, помеѓу коцката, румот и молитвите, се развивала и скриената историја на сексуалноста.

Во светогледот на 16 и 17 век, целта на сексуалноста била исклучиво раѓање во рамки на бракот. Сè друго, особено односите меѓу мажи, се сметало за „противприродно“ и најстрого се казнувало. Законот го познавал поимот „неискажлив грев“, содомија, кој во казнените книги носел смртна казна.

Најмногу траги за овие случаи се зачувани во архивите на шпанската колонијална рута Carrera de Indias. Судските записници сведочат за сослушувања, мачења и пресуди на морнари обвинети за интимни односи со други мажи или за злоупотреба на моќта над малолетници. Особено ранливи биле пажевите, момчиња од девет или десет години, и грумените, тинејџери од 15–16 години, кои поимотните морнари и офицери често ги искористувале.

Еден документ од 1591 година го опишува случајот на Гаспар Караваљо, обвинет дека на Атлантикот се обидел да злоставува две момчиња. Едното од нив изјавило дека морало да ги врзува во гаќите за да го спречи нападот. Процесот завршил со строга казна, иако точната пресуда не е позната. Таквите записи јасно ја покажуваат бруталната страна на бродскиот живот. Сепак, не секоја приказна била насилна. Архивите бележат и случаи кога морнари со ист ранг стапувале во доброволни интимни односи. Тие односи често го поправале моралот на посадата и го зајакнувале чувството на братство.

Интересен е примерот на Кристобал Малдонадо од 1572 година, обвинет на патот кон Хавана. Неговата одбрана пред судот била отворено пркосна: „Пуштете нè да си ги живееме нашите животи. Ако жените на бродот блудничат од прамецот до крмата, зошто мажите би биле исклучок?“ Историчарите како Бартоломе Бенасар заклучуваат дека таквите односи понекогаш биле премолчено толерирани, сè додека не предизвикувале „скандал“ и не станувале предмет на јавно озборување.

Капетаните знаеле дека претераната репресија може да предизвика бунт. Затоа во пристаништата често се дозволувале неколку дена „распуштеност“ – излегување во меани и јавни куќи, што требало да ја намали напнатоста кај посадата.

Една посебна практика меѓу пиратите била мателотаж (matelotage), настаната во 17 век на островот Тортуга. Тоа бил формален договор помеѓу двајца мажи, кои се обврзувале дека ќе го делат пленот и ќе се наследуваат еден со друг во случај на смрт.

Иако романтизиран како „пиратски брак“, мателотажот во реалноста често бил асиметричен: постариот и побогат буканир го штител помладиот, но за возврат имал и целосна контрола врз него. Сепак, овој систем давал одредена правна сигурност во опасниот свет на пловидбите.

Некои колонијални власти се обидувале да го сузбијат. Шпанската и британската морнарица ги беселе морнарите обвинети за хомосексуалност, па мателотажот често останувал само наследно-братски аранжман без признаена интимна димензија.

На Карибите постоел и модел на должничко учеништво. Младите, често сиромашни Европејци, потпишувале договори дека ќе работат за искусни пирати, т.н. engagés. Долгот од неколку години работа ги отплаќал трошоците за патот преку Атлантикот.

Во практиката, тој однос често бил рамка за разни злоупотреби, вклучувајќи и сексуални. Engagé бил целосно зависен од својот господар. Во некои случаи буканирот бил оженет, па младото момче ги делело и работата и креветот со него и неговата сопруга. Таквите сложени заедници дополнително покажуваат колку границите на приватното и јавното на море биле флуидни.

Француските пирати имале силно влијание врз карипскиот свет. Најпознат меѓу нив бил Александре Оливие Ексквемелин, автор на книгата „Пиратите на Америка“ од 1678 година. Неговото дело го опишува животот на Тортуга и славните буканири како Хенри Морган.

Во тоа опкружување настанало и „Братството на браќата од брегот“, своевидна пиратска република. Нејзините правила им забранувале на жените да се качуваат на бродовите, токму за да се спречат ривалствата и судирите поради нив. Гувернерот Жан Ле Васер одел толку далеку што од Франција барал 1.500 проститутки за да им „даде доволно жени“ на морнарите и на тој начин да ги сузбие односите меѓу мажите.

Иако ретки, постоеле и жени кои се пробиле во пиратскиот свет. Најпознати се Британките Ен Бони и Мери Рид. Пораснале во машка облека, лажно се претставувале како мажи и дури подоцна го признале својот идентитет.

Според преданието, станале и љубовници. Се здружиле со пиратот Џон „Џек“ Ракам и заедно воделе бројни напади. Во 1720 година биле фатени на Јамајка. Ракам бил обесен, а тие биле поштедени бидејќи биле бремени. Рид набрзо умрела во затвор, додека судбината на Бони останала непозната. Нивната приказна остана симбол на борбата на жените за место во светот во кој доминирале мажите.

До средината на 18 век, пиратеријата го губи своето значење. Големите сили кои некогаш ја толерирале или поттикнувале, сега ја прогласиле за закана и почнале со нејзино искоренување. Со исчезнувањето на пиратите, сè поретки станувале и записите за истополовите односи на море.

Извор: https://bosna.hr/