Крај на сонот за Рожава

Деновиве со светлосна брзина се одвиваат настаните во Сирија, каде централните власти зазедоа големи делови од североистокот на земјата. Таа територија досега ја надгледуваа припадниците на Сириските демократски сили (SDF), курдско-арапска коалиција под водство на сириските Курди. За време на сириската граѓанска војна, SDF – како способна и секуларна паравојска спротивставена на таканаречената Исламска држава (IS) – започнаа да ги поддржуваат Соединетите Американски Држави.

Со поддршка на американските воздухопловни сили, SDF прво ги одбранија курдските подрачја во Сирија, а потоа ослободија и зазедоа речиси една третина од земјата, вклучувајќи го и градот Рака како некогашно седиште на калифатот на таканаречената Исламска држава. Од падот на режимот на Асад водени се преговори меѓу властите во Дамаск под водство на Ахмед ал-Шара, доскорешен џихадист кој лани стана претседател на државата, и водачот на курдските сили Мазлум Кобане, за начинот на интеграција на територијата под контрола на SDF.

Сириските Курди сочинуваат десетина проценти од населението на таа земја, а во текот на долгите децении на басистичкиот арапско-националистички режим беа изложени на брутална дискриминација и репресија. Во разговорите со Дамаск имаа три главни барања: зачувување на широката автономија извојувана во војната, зачувување на културните и јазичните права, како и интеграција на единиците на SDF во сириската војска на начин на кој би била сочувана нивната посебност.

Меѓутоа, на ова остро се спротивставуваше Турција од повеќе причини. Со тоа на Анкара на јужната граница би ѝ бил легализиран – по ирачки Курдистан – втор автономен курдски ентитет; притоа во SDF голема улога имаат кадри на Работничката партија на Курдистан (PKK), организација која со децении се бори за самоопределување на турските Курди.

Последниве месеци и недели сè повеќе ескалираа судирите на сириската војска и SDF. Иако уште пред неколку дена се споменуваше дека е постигнат договор според кој Курдите би добиле барем една сопствена воена бригада и самоуправа над мнозинските курдски подрачја, сириската војска на 13 јануари започна офанзива и го зазеде најголемиот дел од покраините Рака, Деир ез-Зор и Хасаке. Брзото повлекување, делумно и распадот на SDF главно го објаснуваат две причини. Важните арапски племиња кои досега беа курдски сојузници, како што е Шамар, преминаа на страната на владата. А Курдите потоа – барем третпат во поновата историја – беа изневерени од САД.

„Изворната цел на Сириските демократски сили како примарна сила спротивставена на Исламската држава главно е исполнета, бидејќи Дамаск денес е подготвен и е во состојба да ја преземе одговорноста за безбедноста, вклучувајќи го и надзорот над затворските објекти и логорите со борци на ИС“, објави на 20 јануари на Твитер Том Барак, американски амбасадор во Турција и специјален пратеник за Сирија. „САД немаат интерес за долгорочно воено присуство во Сирија: приоритет им е да ги поразат остатоците на ИСИС, да го поддржат помирувањето и да го унапредат националното единство без поддржување на сепаратизмот или федерализмот“, додаде тој. Со тоа беше јасно дека Американците главно ги отпишаа Курдите.

На почетокот на оваа недела беа потпишани примирје и нов договор. Курдската „Демократска автономна администрација на северна и источна Сирија“ де факто капитулираше. Предвидено е распуштање на SDF (Сириските демократски сили) и приклучување на нивните борци во сириската војска како поединци, а не како организирани единици. Сириската влада ги презема сите гранични премини, нафтените и гасните полиња, како и сите цивилни институции. Сепак, делумно и поради притисокот на Трамп и повикот до ал-Шара, Дамаск понуди одредени отстапки.

Сириската војска засега нема да влезе во градовите Камишли и Хасака, на Мазлум Кобане му е понудено местото заменик-министер за одбрана, а Курдите се повикани да именуваат свои претставници во националниот парламент. Во важниот град Кобане, безбедносните сили ќе бидат составени исклучиво од локалното население, а барањата на Курдите ќе бидат земени предвид при именувањето на гувернерот на покраината Хасака.

Најважно од сè, Шара уште пред офанзивата потпиша декрет со кој курдскиот јазик се прогласува за „национален јазик“ на Сирија и им се враќа државјанството на сите Курди на кои претходно им било одземено. Сето ова е далеку од независноста која сириските Курди донеодамна ја уживаа. Истовремено, ако се земе предвид односот на сириските власти кон Курдите уште од 1946 година и независноста на државата, станува збор за многу значајни достигнувања кои отвораат простор Курдите да учествуваат во распределбата на моќта во Сирија.

Сепак, допрва треба да се види колку Дамаск ќе се придржува до потпишаното; впрочем, несигурно е и дали примирјето ќе се одржи. Освен тоа, исклучително лошо навестуваат извештаите за бројни воени злосторства врз курдското население. Истото важи и за извештаите според кои на сириската војска ѝ се придружиле стотици поранешни борци на Исламската држава, откако војската на Шара ги презеде затворите кои досега ги надгледуваше SDF, а во кои беа затворени илјадници џихадисти.

Неколку работи се многу веројатни или сосема сигурни. Во изминатата деценија и пол, благодарение и на херојството на курдските борци, сирискиот Курдистан или Рожава – на курдски „запад“ – силно ги галванизираше стремежите за самоопределување на сите четириесетина милиони Курди на Блискиот Исток. Тоа очигледно повеќе нема да биде случај. Ова е и голема победа за Турција. Истовремено, курдското прашање и понатаму останува нерешено, вклучувајќи ја и иднината на мировниот процес во Турција.

Извесно е дека и во иднина ќе предизвикуваат судири, сè додека не успеат да се помират интересите на постоечките држави со курдските стремежи за самоопределување. Понатаму, SDF и Мазлум Кобане очигледно погрешно ги прочитаа односите на теренот и геополитичките околности, односно нереално ги проценија своите сили. Го превидоа и фактот дека на нивните арапски сојузници од социјалистичкиот феминизам далеку поблизок им е исламизмот. А и покрај многу сериозното искуство, можно е и дека премногу наивно им верувале на САД.

„Не им верувам на Американците. Ако имаат интерес да нè поддржуваат, нè поддржуваат. А кога ситуацијата ќе се промени, нè предаваат. Се плашам од односите со моќните земји“, му рече на овој автор во 2017 година Махмуд Осман, некогашен високорангиран политичар на ирачките Курди. „Начелно говорејќи, американската и западната политика ги поддржува владите – Анкара, Техеран, Багдад и Дамаск... Курдите треба да бидат внимателни“, додаде овој повеќедецениски учесник во борбата за рамноправност на Курдите во Ирак.

Крахот на курдската автономија во Сирија не претставува само крај на една епоха во курдската борба. Под влијание на основачот и водач на PKK, Абдула Оџалан, во Рожава како официјално уредување беше воведен „демократски конфедерализам“, либертаријанска идеологија официјално заснована на директна демократија, самоуправување на локалните заедници, етнички плурализам, социјализам, феминизам и екологија. Благодарение на тоа, Рожава стана голема инспирација за левицата од целиот свет. Истовремено, светската левица често превидуваше колку тој проект сепак е производ на многу специфични локални околности.

Многу некритички ја превидуваше и вистинската, неретко многу недемократска и авторитарна природа на поредокот воведен во Рожава, кој вклучуваше прогон и репресија на политичките неистомисленици. Односно, го превидуваше фактот колку реалноста на Рожава е оддалечена од пропагираните идеали. Лекциите од Рожава не ги негираат значајните еманципаторски аспекти и достигнувања, особено во блискоисточниот контекст обележан со исламизам, национализам и патријархат; на пример, младите Курдки и Арапки кои како борци на SDF ја извојуваа рамноправноста со пушка во рака, тешко ќе прифатат родовите односи да останат „по старо“. Секако, сонот за Рожава засега изгледа заврши. До некое друго место и некоја друга борба – а можеби и истата.

Карикатури: Fahd Bahady

Извор: https://www.portalnovosti.com/