Како фашизмот ги користи масовните медиуми за да ја претвори политиката во спектакл

Во својот есеј од 1935 година, „Уметничкото дело во векот на својата техничка репродукција“, влијателниот германско-еврејски критичар Валтер Бенјамин го воведе терминот „аура“ за да го опише автентичното доживување на уметноста. Аурата се однесува на физичката близина помеѓу предметот и неговиот набљудувач. Бенјамин тврдеше дека нејзиното губење беше истакнат феномен на 20. век, предизвикан од наметнувањето на дистанцата која ја вршат масовните медиуми помеѓу предметот и набљудувачот, иако се чини дека тие ја приближуваат уметноста преку симулација на интимноста.

Овој есеј и денес е исклучително моќно четиво. Масовните медиуми — кои за Бенјамин значеа радио, фотографија и филм — нè претвораат сите во потенцијални актери, критичари и експерти, пишуваше тој, и ја изместуваат уметноста од доменот на светото во доменот на спектаклот. Па сепак, таа го задржува привидот на ритуал. Ние принесуваме жртви на култовите на личноста, кои во наше време се проширени на инфлуенсери, како и на обожувани или презирани милијардери и политички фигури кои во насловите се борат како професионални борачи, додека наоколу ги води главниот негативец. Како што пишува Бенјамин:

„Филмот на згрчувањето на аурата одговара со вештачка изградба на ’личност’ надвор од студиото. Култот на филмските ѕвезди, кој го поттикнува капиталот на филмската индустрија, не ја чува единствената аура на личноста, туку ’магијата на личноста’, лажна магија која потекнува од стоката.“

Фокусот на Бенјамин на медиумот, не само како на средство за изразување туку како нешто што го конституира самото значење, го направи неговиот есеј задолжителна лектира на студиите по комуникации и теорија на медиуми, рамо до рамо со делото на Маршал Маклуан. Многу толкувања тежнеат да ја остават настрана политиката на неговиот епилог, веројатно затоа што, како што пишува Мартин Џеј — „неговиот лек — политизацијата на уметноста од страна на комунизмот — е заборавен од сите освен од неговите најмилитантни марксистички толкувачи“, и едвај се чинеше како некаков лек за време на Студената војна, кога Бенјамин стана пошироко достапен во превод.

Ако ја оставиме настрана специфичната политика на Бенјамин, неговиот есеј ја предвидува кризата на авторството и авторитетот која моментално се манифестира во користењето на социјалните мрежи како доминантен облик на политички спектакл.

„Со сè поголемото ширење на печатот, кој на читателите постојано им ставаше на располагање нови политички, религиозни, научни, професионални и локални органи, сè поголем број читатели стануваа писатели — во почетокот повремени. Започна со дневниот печат кој на читателите им отвори простор за ’писма до уредникот’. Денес речиси и да нема вработен Европеец кој, во принцип, не би можел да најде прилика некаде да објави коментар за својата работа, поплака, документарен извештај или нешто слично. Така, разликата помеѓу авторот и публиката го губи својот суштински карактер.“

Бенјаминовата анализа на конвенционалниот филм, особено, го води до заклучок дека неговата рецепција барала толку малку од гледачите што тие лесно стануваат расеани. Секој е критичар, но „во киното оваа позиција не бара никакво внимание. Публиката е испитувач, но расеан.“ Пасивната консумација и навикнатата расеаност не водат кон промислено, информирано мислење ниту кон здраво чувство за мера.

Она што Бенјамин го нарекуваше техничка репродуктивност, ние денес би можеле да го наречеме едноставно Интернет. Подоцнежните теоретичари под влијание на Бенјамин предвидоа дека нашата ера на дигитална репродуктивност во целост ќе ја укине потребата за автентични објекти, па и за вистински луѓе. Самиот Бенјамин медиумот кој може целосно да се одвои од физичкиот свет и материјалните услови на своите корисници — медиум во кој секој добива колумна, јавна галерија на фотографии и студио за видео продукција — би го окарактеризирал како идеално прилагоден на целите на фашизмот.

„Фашизмот се обидува да ги организира новонастанатите пролетерски маси без промена на сопственичката структура која масите тежнеат да ја елиминираат. Фашизмот го гледа својот спас во тоа на овие маси да не им го даде нивното право, туку можност да се изразат. Масите имаат право на промена на сопственичките односи; фашизмот тежнее да им пружи израз со зачувување на сопственоста. Логичниот исход на фашизмот е воведување на естетиката во политичкиот живот.“

Логичниот исход на претворањето на политиката во спектакл заради зачувување на нееднаквоста, пишува Бенјамин, е романтизацијата на војната и колежот, отворено славена во манифестот на италијанскиот футуризам на Филипо Маринети и книжевните дела на нацистичките интелектуалци како Ернст Јингер. Бенјамин го завршува есејот со дискусија за тоа како фашизмот ја естетизира политиката со една цел: уништување на аурата со потрајни средства.

Поради подемот на фашизмот во Европа, Бенјамин согледал дека човечкото самоотуѓување достигнало таков степен што сопственото уништување може да го доживее како естетско уживање од прв ред. „Тоа е ситуација на политиката која фашизмот ја естетизира.“ Оние кои учествуваат во овој спектакл бараат масовно насилство „за да пружат уметничко задоволство на сетилната перцепција која ја изменила технологијата “. Расеани и десензибилизирани, тие тежнеат да ја компензираат длабоката бестелесност и загубата на смисленото, автентично искуство.

Слики: Paco Pomet

Извор: https://www.openculture.com/