Мистеријата на преговорите

Американско-израелската војна против Иран трае веќе четврта недела. Воената билансна состојба е барем делумно позната: Иран трпи големи загуби (особено во раководството) и материјална штета, одговара со напади врз земјите од Заливот, Ормускиот теснец е (главно) затворен, што предизвика големи поскапувања (нафта, гас, вештачко ѓубриво…), а би можело да дојде и до недостиг.

Претседателот на САД Доналд Трамп најави дека засега нема да ги бомбардира најважните ирански енергетски објекти, го укори израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху поради бомбардирањето на огромните гасни полиња, а изјави и дека преговорите со Иран напредуваат добро. Тие преговори во моментов се можеби и најголемата мистерија на војната.

Трамп тврди дека преговара и дека преговорите биле „многу добри и продуктивни“, иранската страна (и тоа мошне релевантен дел, военото командување кое ја вклучува и Револуционерната гарда, како и претседателот на парламентот Мохамед-Багер Галибаф) тврди дека Трамп преговара со себеси.

И не само тоа, иранската страна тврди дека во овој момент воопшто не сака да преговара со САД. Израел е, барем таков е впечатокот, оној кој (зачудувачки) најмалку се прашува за преговорите. Наводно владата на Нетанјаху не е задоволна ни од навестувањето на преговори кои би можеле да ја завршат војната пред Израел да ги оствари сите свои цели кои не се само во Израел туку и во Либан.

Невозможно е да се тврди дека се знае што точно се случува, но можно е да се заклучи дека навистина нешто се случува. Израелските и американските медиуми тврдат дека САД му доставиле на Иран список од 15 точки, услови за крај на војната. САД и Иран немаат дипломатски односи уште од Исламската револуција, па и без војна вообичаено комуницираат преку посредници.

Клучна посредничка улога во случајов има Пакистан, а можно место за преговори е Исламабад. Неименуван ирански функционер на 25 март за Ројтерс изјави дека токму Пакистан му го доставил на Техеран американскиот предлог. Дали станува збор за предлог од 15 точки или за нешто друго не е познато.

Во актуелната геополитичка крстозборка Пакистан има ретка особина – може да допре и до Техеран и до Вашингтон, средбите на неговите високи функционери со иранските и американските не се реткост, Трамп наводно има добро мислење за началникот на генералштабот Асим Мунир и особено го цени неговото познавање на Иран.

Освен тоа, бидејќи двете завојувани држави немаат дипломатски односи, Пакистан ги застапува иранските интереси во САД. Пакистан стравува и од долготрајна војна и од можна бегалска криза која веројатно барем делумно би се прелеала на неговата територија.

И друга држава што граничи со Иран, Турција, го дели истиот страв, па не е чудно што и таа се спомнува како земја-посредник. На овие две држави не им одговара долгорочно слаб Иран, земја на постојан раб на распад како Ирак. Трет посредник што се споменува е Египет, арапска држава со најдолготрајни односи со Израел.

Што се однесува до планот од 15 точки, се наведува дека тој вклучува едномесечно примирје за време на кое би се преговарало за договор. Злонамерниците забележуваат дека примирјето би настапило во момент кога барелот нафта е значително поскап (што им одговара и на американските нафтени компании) отколку пред почетокот на војната, а Трамп би добил време во регионот да довлече воени засилувања за евентуален копнен напад со непознат обем.

Поголемиот дел од 15-те точки се однесува на американските барања, помал дел на тоа што Иран би го добил за возврат. Техеран би морал да ги демонтира сите свои нуклеарни капацитети, да се откаже од нуклеарното оружје, да ги предаде залихите збогатен ураниум, да престане да ги поддржува своите регионални сојузници (Хезболах, Хамас, хутите), а неговата балистичка програма мора да биде ограничена според дострелот и бројот на проектили.

На Иран би му биле укинати санкциите, а САД би му помогнале во неговата цивилна нуклеарна програма. Накусо, за сето тоа се преговараше во мај минатата година, а потоа во јуни Израел го нападна Иран. Техеран одговори со пет барања, меѓу кои се прекин на нападите, исплата на воена отштета и гаранција за иранската власт над Ормускиот теснец.

Карикатури: Oliver Schopf

Извор: https://www.portalnovosti.com/