Без крај на повидок

Еден месец по почетокот на израелско-американската агресија против Иран, Доналд Трамп тврди дека Иран бара примирје и дека судирот ќе заврши за „две или три недели“. Техеран веднаш го демантираше тоа, па многу е веројатно дека станува збор за уште една изјава на Трамп без упориште во реалноста.

За Иран Трамповиот „мировен план“ е целосно неприфатлив: освен што со него Иран би се откажал од правото на збогатување ураниум, предвидени се значителни рестрикции на ракетната програма, која Техеран ја гледа како свое главно средство за одвраќање, како и отворање на Хормускиот теснец.

Целосно е игнорирано главното барање на Иран: откако Израел и САД го нападнаа двапати за помалку од една година, Техеран бара безбедносни гаранции дека тоа повеќе нема да се повтори, што на 1 април во разговор со претседателот на Европскиот совет Антонио Коста го повтори и иранскиот претседател Масуд Пезешкијан.

Тешко е да се замисли како би изгледале тие гаранции, особено со оглед на тоа кој ги влече конците во Вашингтон и Тел Авив. Но без исполнување на тие барања Иран не сака да се согласи на завршување на војната: целта на Техеран е да создаде нова стратешка реалност.

Иако режимот и вооружените сили во голема мера се ослабени со загубата на низа искусни водачи, нема индикации дека власта се урива. Аналитичарите Роберт Папе и Али Ваез укажуваат дека иранските противудари следат доследна стратегија: ги уништуваат непријателските радари, командните центри и ги исцрпуваат залихите на противбалистички ракети.

Иранска ракета пред неколку дена со прецизен погодок врз американска база во Саудиска Арабија уништи AWACS авион за контрола и надзор Е-3, вреден 540 милиони долари и воено многу значаен. Далеку најважното иранско оружје е блокадата на Хормускиот теснец, низ кој инаку поминуваат 20 проценти од светската нафта и гас.

Притисокот врз светската економија би можел да стане уште поголем. Испукувајќи ракети кон Израел, во судирот се вклучија и хутите, ирански сојузници во Јемен. Нивното најсилно средство е евентуалната блокада на теснецот Баб ел-Мандеб, поморски пат низ кој поминуваат 15 проценти од вкупната вредност на поморската трговија, па неговото попречување би го турнало светот во уште посериозна криза. Некои аналитичари укажуваат дека, и покрај тоа што САД и Израел во голема мера ги деградираа неговите воени капацитети, Иран сега можеби е и во посилна позиција.

Од извоз на нафта Техеран моментално дневно заработува двојно повеќе отколку пред војната. Поранешниот шеф на британската разузнавачка служба MI6, Алекс Јангер, проценува дека во судирот Иран моментално е во предност благодарение на низа прилагодувања направени по минатогодишната војна, но и на фактот дека Вашингтон во голема мера го потценил противникот. „Преку Хормускиот теснец го глобализираа, а не интернационализираа судирот.“

„Прилично добро ги одиграа слабите карти што ги имаа.“ Аналитичарката на тинк-тенкот International Crisis Group, Маираф Зоншајн, оценува не само дека „САД и Израел ја губат оваа војна, туку станува збор за едно од најголемите стратешки промашувања на Западот, со најзначајни последици за регионалната геополитика и глобалната економија од Втората светска војна“.

Поранешниот раководител на иранскиот оддел во израелската воена разузнавачка служба, Дени Цитриновиц, смета дека Иран нема да потклекне пред ултиматумите на Трамп, нема да се согласи на неговиот план и нема да се откаже од контролата врз Хормускиот теснец, додека нападите врз Израел и земјите од Заливот ќе продолжат. Обединетите нации нема да одобрат употреба на сила со цел отворање на Хормускиот теснец, ниту пак европските земји ќе се впуштат во тоа.

На Трамп, пишува Гардијан, ќе му преостане да ја ескалира војната или да се врати на сериозни преговори. А тие ќе мора да ги земат предвид и иранските барања. Трамп се заканува со уништување на иранските енергетски постројки и оние за десалинизација на вода, односно со масовни воени злосторства.

Во таков случај, Иран веројатно би возвратил по истите цели во земјите од Заливот, што би можело да му се врати како бумеранг; огорчени од иранските напади, некои држави како Обединетите Арапски Емирати веќе размислуваат да се приклучат на војната против Иран. Нелегалната и глупава агресија што ја покренаа Вашингтон и Тел Авив така би можела да стане уште подраматичен и сè потешко решлив глобален проблем.

Карикатури: Ramón Díaz Yanes

Извор: https://www.portalnovosti.com/