Неизвесно и нејасно

Помалку од два часа пред истекот на апокалиптичниот ултиматум што Доналд Трамп му го упати на Иран, и со кој се закани со масовно бомбардирање на цивилната инфраструктура и уништување на целата иранска цивилизација, Вашингтон и Техеран објавија дека е постигнато двонеделно примирје.

Клучна улога во интензивните дипломатски напори одиграа пакистанските лидери, премиерот Шехбаз Шариф и командантот на војската Асим Мунир. Во главниот град на Пакистан, Исламабад, во петок, на 10 април, треба да започнат сериозни американско-ирански преговори, кои, по сè изгледа, ќе бидат исклучително тешки и неизвесни.

Основното барање на Трамп е отворање на Ормускиот теснец, пловен пат од пресудно значење за светската економија, кој Иран со недели го држи во делумна блокада. Неговото „целосно, непосредно и безбедно отворање“ е и клучниот услов на Трамп за примирјето. Но, потврдувајќи ја начелната согласност за примирје, министерот за надворешни работи Абас Арагчи изјави дека безбедното поминување низ Ормуз ќе биде можно „во координација со иранските вооружени сили“, што сугерира дека Техеран нема намера да ја препушти контролата над теснецот.

Далеку од тоа дека ова е единственото нејасно прашање. Преговорите во Исламабад ќе започнат од иранскиот мировен план во десет точки, кој вклучува укинување на сите санкции наметнати на Иран, ослободување на замрзнатиот имот, воено повлекување на САД од Блискиот Исток, крај на нападите врз Иран и неговите сојузници и усвојување резолуција во Советот за безбедност на Обединетите нации што би го направила договорот обврзувачки.

Освен што наведеното изгледа како список на ирански желби, верзијата на планот на фарси содржи и формулација „прифаќање на збогатувањето“, при што се мисли на збогатување на ураниумот потребен за иранската нуклеарна програма. Во англиската верзија на нацртот оваа формулација ја нема. Независно од тоа, овој мировен план е многу далеку од планот на Трамп во петнаесет точки, кој подразбираше откажување од нуклеарно оружје и од збогатување ураниум, сериозни рестрикции на балистичката програма, прекин на поддршката за паравоените сили кои му се наклонети на Иран, како и безусловно отворање на Ормуз.

Меѓутоа, сега веројатно е невозможно да се очекува дека Техеран ќе прифати ограничувања на ракетната програма. Иако Трамп подоцна објави дека Иран ќе се откаже од збогатувањето ураниум, иранската страна тоа претходно го демантираше, додека Техеран од 440 килограми високо збогатен ураниум извесно ќе се откаже само со многу големи концесии од другата страна. А тие би можеле да вклучуваат или репарации или право на наплата за користењето на Ормуз, за што Иран веќе преговара со Оман. САД со бомбардирањето постигнаа денес да се разговара за модалитетите на иранската контрола врз пловниот пат кој пред војната беше отворен за сите.

Накусо, се чини дека ситуацијата е многу далеку од „целосната капитулација“ што ја бараше Вашингтон. Американскиот претседател сега зборува за „целосна победа“, но фактот дека американскиот план не се споменува, додека иранскиот план Трамп го оцени како „основа врз која може да се преговара“ повеќе оди во прилог на тезата за пораз на САД, особено со оглед на почетните цели за смена на иранскиот режим.

Точно, во американско-израелската агресија, во која ширум Блискиот Исток беа убиени илјадници луѓе, беше елиминиран врховниот водач Али Хамнеи и долг список други ирански лидери. Систематското бомбардирање на повеќе од 13 илјади цели во голема мера ја деградираше иранската воена моќ и способноста да му се заканува на регионот, како и дополнително ја урна и онака слабата иранска економија. Но Техеран и понатаму секојдневно кон Израел и заливските земји испраќаше салви од дронови и ракети и трајно нанесуваше голема штета на светската економија, вклучително и на САД, каде што цената на бензинот од почетокот на агресијата порасна од три на четири долари за галон.

Трамп и Бенјамин Нетанјаху очигледно ни приближно не успеаја да го натераат Иран на покорност. Напротив, впечаток е дека, доведувајќи се во речиси безизлезна ситуација, Трамп беше поочаен да постигне прекин на непријателствата. Откако Иран покажа дека може да издржи сеопшт американско-израелски напад и да продолжи да пркоси, неговата делегација во Исламабад оди во посилна преговарачка позиција отколку пред војната. А тоа, воедно, значи дека САД се во послаба позиција.

Карикатури: Kamal Sharaf

Извор: https://www.portalnovosti.com/