Збор-двa за унгарските избори и нивните последици

Поразот на Фидес (Орбан) е пораз на идејата и практиката на американско интервенирање во изборната волја на граѓаните на земјите-членки на Европската унија. Не успеа, а веројатно дополнително му помогна на Маѓар. Таквото интервенирање е предвидено и најавено во новата американска стратегија за национална безбедност (од ноември 2025). Денес е тешко да се биде американски пријател - како што е тешко да се биде и руски. Оние што започнуваат офанзивни војни ги губат пријателите.

Враќањето на Унгарија во европската политичка матица е победа на идејата на Европската унија и нова шанса за ЕУ. Колку и понекогаш да сме незадоволни од неа (главно од низа оправдани причини), Унијата останува најдобро структурирана врска помеѓу малите национални држави во светот - регионален експеримент ("sui generis") во кој има најмногу поредок. Освен тоа, ЕУ остана приврзана на демократските вредности, а во ниту една нејзина членка не надвладеа трендот на де-демократизација или трампизација. Таму каде што постоеја такви тенденции, тие беа поразени на избори. (Тоа не значи дека така ќе продолжи, но засега е така.)

Важно е ЕУ да ги искористи промените во Унгарија за да се зајакне себеси - а тоа подобро може да се постигне со залагање за мировни решенија во војните во Украина и на Блискиот Исток, отколку со залагање за понатамошно војување. Војните ги слабеат оние што учествуваат во нив - ги исцрпуваат економски, а (ако постои каква било алтернатива) ги деградираат морално и политички. Не треба да му се даде за право на Орбан, кој постојано тврдеше дека неговиот пораз би значел дополнително вовлекување на Унгарија (и Европа) во војната во Украина. Значи, ЕУ треба да се ориентира кон создавање мир, истовремено зајакнувајќи ги своите внатрешни безбедносни мрежи за дополнително да се еманципира и од Русија и од САД. Создавањето мир денес не само што е попотребно отколку кога било порано, туку како опција е и пореално сега кога двете страни во таа војна ги исцрпија своите сили и повеќе не постигнуваат поголеми успеси на бојното поле.

Истовремено, би било важно ЕУ да не се откаже од идејата за реформирање на процесот на одлучување во нејзини рамки. Идејата за напуштање на консензусот за некои важни прашања не би смеела да биде напуштена - иако главниот „мотив“ за таквите иницијативи сега исчезна (беше поразен на изборите).

Поразот на Орбан е пораз на суверенистичката десница - пораз на идејата дека иднината на Европа е во враќање кон национализмот. Не е. Како што национализмот никогаш нема да исчезне, така нема да исчезне ни потребата од наднационално поврзување за да се зголемат безбедноста и влијанието во глобалната арена. Тоа особено важи за малите европски земји, како и за оние поголемите кои доживеале историски бродоломи, чие сеќавање и натаму создава трауми. А Европа е полна со такви земји. Европа е континент на поразени, на разни начини и во различни периоди на 20-от век. ЕУ е одговор на поразените на сопствената историја - и шанса за нов почеток.

Поразот на Орбан веројатно ќе се одрази и врз односите со соседните земји. За Хрватска тоа е нова шанса за подобрување на унгарско-хрватските односи, оптоварени со низа прашања, како што се МОЛ, ЈАНАФ и сл. За Србија: блискоста меѓу Орбан и Вучиќ - вклучително и коалицијата на СНС со партијата на војвоѓанските Унгарци (СВМ) - ги унапреди унгарско-српските односи. Орбан се залагаше за брз влез на Србија во ЕУ. Би било добро тие односи да не се нарушат поради новата ситуација. Вучиќ - од гледна точка на српските долгорочни интереси - беше премногу близок со Орбан, па одржувањето добри односи сега ќе биде тешко. Но, изборите во Србија (сега поверојатно на почетокот на следната отколку на крајот на оваа година) можеби (велам: можеби!) ќе ги променат актерите во тој однос, а со тоа и карактерот на односот.

Босна и Херцеговина: Орбан градеше пријателство со Додик, така што Додик (што и да е тој моментално во формална смисла) изгуби важен сојузник и (делумно) „покровител“. Северна Македонија: прашањето за Никола Груевски (за кое СМ во моментов не покажува голем интерес) би можело повторно да се отвори.

Со голем интерес ги следиме понатамошните случувања во Унгарија, во која, се надевам, ќе се врати ЦЕУ, протераниот универзитет кој сега е во „егзил“ во Австрија. Враќањето на ЦЕУ во Будимпешта би било триумф на разумот над тесноградиот национализам.

Карикатури: Piet