Дали Емиратите свират по американски ноти?

Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ) најавија дека на почетокот на јуни, по повеќе од 50 години членство, ќе излезат од Организацијата на земји извознички на нафта (ОПЕК). Емиратските власти, кои последниве години инвестираа во зголемување на производството, објаснија дека тоа ќе им овозможи поголема флексибилност во донесувањето одлуки бидејќи квотите што ги одредува картелот ги спречуваат во формирањето на политиките за извоз и цените.

Излезот на ОАЕ од ОПЕК се смета за голем удар за организацијата, според некои оценки и почеток на нејзиниот крај, а најавата се случува во контекст на изразена пазарна волатилност предизвикана од израелско-американската војна против Иран.

ОАЕ е четвртиот најголем производител и третиот најголем извозник на нафта меѓу земјите на ОПЕК, по Саудиска Арабија и Ирак. Дневно произведува 3,12 милиони барели, а се очекува дека по излезот од картелот ќе го зголеми производството за уште милион барели, откако државната компанија ADNOC ќе реализира 55 милијарди долари вложувања во таа индустрија во наредните три години.

ОПЕК во 1960 година во Багдад го основаа Ирак, Иран, Кувајт, Саудиска Арабија и Венецуела за да ги штитат своите интереси преку координирање на производството и снабдувањето; кога ќе се договорат да ја зголемат понудата, цената на нафтата на глобалниот пазар се намалува, а кога сакаат да ја задржат високата цена, се договараат да го намалат производството. Организацијата има 11 членки, главно азиски и африкански држави, на кои заедно отпаѓаат 35 проценти од вкупното глобално производство на нафта и 79 проценти од докажаните резерви. Пред десет години беше формиран и проширениот сојуз ОПЕК+ со десет надворешни членки, меѓу кои се Русија, Бразил и Казахстан.

Историски, двата најголеми порасти на цената на нафтата од основањето на организацијата се случија во 1970-тите, во времето на израелската Јомкипурска војна, и во 2022 година на почетокот на руската агресија врз Украина. Во првиот случај ОПЕК воведе ембарго на извозот за земјите кои го поддржуваа Израел, додека во вториот членките договорија благ пораст на производството за цената да се стабилизира по порастот предизвикан од војната.

Но, аналитичарите напоменуваат дека влијанието на ОПЕК во пракса е помало отколку што би можело да биде бидејќи членките често не се држат до договорите. Тврдат и дека излезот на ОАЕ од ОПЕК краткорочно нема да има ефект врз извозот сè додека е блокиран Ормускиот теснец, преку кој поминуваат дваесетина проценти од глобалниот промет со нафта и течен природен гас. Колкава е важноста на блокадата на теснецот сведочи фактот што во април членките на Меѓународната агенција за енергија (IEA) ослободија 400 милиони барели нафтени резерви за со тоа да влијаат на намалување на цената и негативните економски последици од војната во Иран, но ниту тоа не доведе до посакуваните резултати.

Светската банка извести дека војната на Блискиот Исток предизвикала најголемо забележано намалување на снабдувањето со нафта и дека цените на енергијата оваа година во просек ќе бидат за четвртина повисоки отколку пред војната. Финансиската институција предвидува и дека ќе бидат потребни најмалку шест месеци цените да се вратат на предвоеното ниво откако Ормускиот теснец ќе се отвори за сообраќај, додека најтешките последици ќе ги сносат најсиромашните земји, во кои населението најголемиот дел од домашниот буџет го троши на храна и гориво.

Но, долгорочно гледано, со излезот на ОАЕ, ОПЕК губи околу 15 проценти од своите капацитети и еден од најдисциплинираните членови, а Нил Аткинсон, поранешен шеф на одделот за нафтена индустрија во IEA, за BBC изјави дека способноста на ОПЕК да влијае на цените по отворањето на теснецот ќе биде значително намалена. „ОАЕ ќе се обиде да продава колку што може повеќе на што поголем број купувачи, а тоа ќе оди против обидите на ОПЕК да ги задржи цените високи“, рече Аткинсон.

Исто така, ОПЕК и пред излезот на ОАЕ со текот на времето го губеше влијанието бидејќи во текот на 1970-тите произведуваше половина од глобалната нафта, а сега само една третина, додека земјите надвор од ОПЕК го зголемија својот удел во вкупното производство. Двата најголеми производители минатата година беа САД со 13,6 милиони барели и Русија со 9,1 милиони. „Нафтата денес е помалку критична за светската економија отколку што беше во 1970-тите, а ОПЕК веќе не е толку влијателен за да може да го уценува светот“, пишува британскиот економски новинар Фејсал Ислам, наведувајќи дека само електрификацијата на кинеските автомобили, камиони и возови ја намали глобалната побарувачка за нафта за милион барели дневно.

Шарл-Анри Моншо од швајцарската банка Syz Group за BBC изјави дека излезот на ОАЕ „го претставува крајот на ОПЕК каков што го познаваме“ и додаде дека картелот преживеал глобални настани како што се иранско-ирачката војна и колапсот на Венецуела, но „она со што сè уште не се соочил е загубата на еден од основачите и најголемите производители“.

Аналитичарите сметаат и дека овој настан особено му оди во прилог на САД бидејќи отвора врата за поблиска соработка меѓу двете држави и ја слабее способноста на организациите ОПЕК и ОПЕК+ да ги диктираат цените. Откако американските фосилни компании благодарение на војната во Иран забележаа рекордни профити, на претседателот Доналд Трамп добро ќе му дојде пристапот до емиратската нафта, односно пад на цените на горивата пред изборите на крајот на оваа година.

Карикатури: Fahd Bahady

Извор: https://www.portalnovosti.com/