Израелец и антиционист

Не е лесно да се биде Израелец и антиционист. Поточно, речиси е невозможно. Таа комбинација во Израел се сфаќа како предавство и ерес и нема никаков легитимитет. Така беше уште во времето на стариот добар Израел, кога на власт беше лабуристичката партија Мапаи, многу пред мрачните времиња на Бенјамин Нетанјаху и Итамар Бен Гвир. Уште од Советскиот Сојуз немало држава со толку исклучива и предаторска идеологија која го забранува секој сомнеж и секое несогласување како ционистичката држава Израел.

Не е лесно да се биде ниту антиционистички емигрант, а тоа е особено тешко за припадник на ционистичката аристократија како што е Омер Бартов. Тој е угледен американски историчар со израелско потекло, истражувач на геноцидот и експерт за Холокаустот на Универзитетот Браун, во Провиденс, на Роуд Ајленд. По долги две години размислување, тој заклучи дека Израел извршил геноцид во Појасот Газа. Потоа, во Њујорк Тајмс во 2025 година објави два текста во кои го опиша својот процес на препознавање на геноцидот и со тоа предизвика бурни реакции ширум светот.

Една книга на неговиот татко Ханок Бартов, писател и новинар, го носи насловот „Да се расте и да се пишува во земјата Израел“ (Ligdol Ulikhtov Be’Eretz Yisrael). Најновата книга на Омер Бартов е „Израел: Што тргна наопаку?“ (Israel: What Went Wrong?). Овие две книги го заокружуваат целиот наш пат.

По повод излегувањето на оваа книга, Бартов даде интервју за Харец, во кое изјави дека тој не е антиционист, бидејќи тоа би му било премногу болно: „Израснав во угледно ционистичко семејство. Израел е мојата татковина.“ Но, тој веќе со децении живее во Америка и неговото воздржување од тоа да се декларира како антиционист на прв поглед изгледа чудно. Неговиот срам од тоа покажува и колку таа категорија сè уште нема вистински легитимитет.

Бартов во книгата јасно вели дека ционизмот е осуден на пропаст и дека Израел не може да опстане како нормална земја со државна идеологија која доведе до геноцид во Газа. Тешко е да се најде похрабро, поточно и во поголема мера антиционистичко тврдење. Ако е така, зошто Бартов избегнува да биде наречен антиционист? Нема подобар доказ за длабоко всадената индоктринација кај секој Евреин кој израснал во Израел. Имаме израелски интелектуалец и остар критичар кој одамна го напуштил Израел, но не се осмелува да каже дека е антиционист, иако сите негови аргументи покажуваат дека тој е токму тоа.

Треба итно да се укине таа внатрешна забрана. И Израелците и израелските емигранти можат да бидат антиционисти и тоа е легитимен став. Ционизмот е идеологија која може да се доведе во прашање како и секоја друга. Заснован е на верувањето во еврејска супремација меѓу реката Јордан и Средоземното Море, и е нелегитимен како и секоја друга идеологија која се темели на расна, национална или верска дискриминација.

Пристапот на Омер Бартов е поблаг од тековните антиционистички трендови. Тој е уверен дека во неговата невина земја нешто тргнало наопаку и дека нешто се извитоперило во чистата ционистичка идеологија. На таа идеологија е заснована една високо морална држава, а потоа одеднаш сè пропаднало. Овој став можеби ја олеснува агонијата на болното разделување со ционизмот, но тешко дека е вистинит.

Во интервјуто за Харец, Бартов вели и дека не ги сака сезнајните историчари кои по сè што се случило тврдат: „Отсекогаш знаевме дека тоа лошо ќе заврши.“ Но, во овој случај беше лошо од самиот почеток. Не мораше постојано да биде лошо, но за да биде поинаку, нешто мораше да се промени, а тоа не се случи. Ционизмот од првите денови беше против староседелското население на Палестина, уште во времето на „освојувањето на трудот“, кога Евреите беа охрабрувани да работат во земјоделството и индустријата, односно да ги заземат работните места кои дотогаш главно му припаѓаа на локалното население. Тоа беше првото ционистичко протерување. Многу пред арапските бунтови од 1929 година и Холокаустот, припадниците на тоа движење го раселуваа локалното население.

Тогаш како и сега, Јигал Алон како и Безалел Смотрич. Самиот почеток не чинеше. Ционизмот не се изроди во нешто друго, драг Бартов – тој отсекогаш беше таков. Би сакал да тргнеше по друг пат. Можеби сè уште не е доцна.

Карикатури: Ameen Alhabarah

Извор: https://www.haaretz.com/