Генерација nobody

Постои вид сеќавање кое не припаѓа на ниту една епоха, и тоа не е поетска констатација, тоа е дијагноза. Ако сте родени помеѓу 1976 и 1985 година, во себе носите два оперативни системи кои никогаш не требаше да постојат во ист човек, и тоа ве чинеше на начини кои сè уште не умеете да ги соберете. Психолозите со години се обидуваа да ја сместат таа генерација во готови рамки. Секогаш остануваа со вишок. Генерација Икс — не е точно. Миленијалци — ни близу. Американските истражувачи на крајот ги кренаа рамениците и смислија компромисен термин – ксенијалци, зборче залепено меѓу Икс и миленијалците како фластер на рана која никој не сакаше да ја погледне директно. Во „српскиот англиски“ постои поточен назив, иако неформален: генерација nobody. Онаа која не е доволно Икс за да биде Икс, и не е доволно миленијалец за да биде миленијалец. Онаа која стои на шевот меѓу два света и за која никој не зачувал стол на масата.

Светот кој за таа генерација беше детство, бараше координација без мрежа. Состанок беше збор со конкретна содржина: точно време, точно место, и никаков начин за известување ако не се појавиш. Или бевте таму или ве немаше, и двете опции имаа последици кои ги носевте во сопственото тело, а не во историјата на пораките на екранот. Но, она што навистина се изгуби од таа епоха и што изгледаше неважно сè додека не исчезна, е правото на заборавање. Она што сте го кажале на некоја забава во седумнаесеттата година не е снимено и никаде не е сочувано. Срамот се стопуваше со времето. Наративот за себе го пишувавте самите, со полно право да ги прескокнете поглавјата што не ви ласкале. Таа слобода денес се нарекува архаична. Се викаше нормален живот.

Невробиологијата има прецизна мапа за она што се случи и таа не е ласкава. Префронталниот кортекс, оној дел што ги усвојува новите системи на вредности и обрасци на однесување, останува пластичен до дваесет и петтата година. Ксенијалците ја дочекаа дигиталната револуција токму во тој прозорец: ниту премногу млади за да не ја паметат како шок, ниту премногу стари за да останат независни од неа. Генерацијата Икс го научи интернетот како граматика на странски јазик: ги знаат правилата, но акцентот ги издава. На миленијалците дигиталниот свет им е воздух, а не алатка – нешто што не се учи бидејќи отсекогаш било таму. Генерацијата nobody е единствената која ги разбира двата света одвнатре. Се сеќаваат на физичката тишина на недостапноста и ја носат во себе како референтна точка, а истовремено без напор преминуваат меѓу платформи и апликации како отсекогаш да знаеле како. Таа двојност во разговорите често се нарекува богатство. Ретко кој додава со што е платена.

Тука почнува потемниот дел од приказната и овде нема убави метафори. Dot-com балонот пукна во 2000 и 2001 година, точно кога најстарите ксенијалци излегуваа на пазарот на труд со дипломи во рака и со идеја дека нешто заработиле. Не заработија. Потоа во 2008 година стигна вториот удар, методичен и ладен, и ги погоди точно на половина пат – доволно возрасни за да го поднесат целиот товар на светската финансиска криза, но недоволно етаблирани за да ја одбијат. Оваа генерација не седеше настрана додека светот се уриваше. Беше во епицентарот, двапати, во рок од само неколку години, токму во оној период кога се поставува темелот за сè останато. Куќа, работа, деца, пензија, иднината како поим. Сето тоа го градеа на тло што се тресеше.

Психологијата тоа го нарекува ефект на лузна (scarring effect) и притоа мисли на нешто прецизно и сурово: несигурност која не си оди ниту кога ќе помине опасноста, бидејќи телото не верува дека опасноста навистина поминала. Ја гледате насекаде. Во резервните планови што се прават за секој случај кој нема да се случи. Во перниците кои никогаш не се доволно дебели. Во она кратко, речиси невидливо двоумење пред секоја одлука која бара на нешто целосно да му се поверува. Тоа не го нарекувајте страв. Тоа е сосема рационален одговор на организмот кој двапати за кратко време е научен на истата лекција: тлото се извлекува, и тоа без најава, и никој после тоа не доаѓа да ти се извини.

Од сета таа историја израснува една улога која никој не ја избрал, а сите ја препознаваат кога ќе ја именувате. Во секоја организација, секој колектив, секое социјално опкружување, генерацијата nobody стои помеѓу светови кои не зборуваат ист јазик и ја работи валканата работа на преведување. Генерацијата Икс бара хиерархија и процес. Миленијалците бараат смисла и брзина. Ксенијалците им се разбирливи и на едните и на другите, и таа разбирливост се подразбира, не се наградува. Психологијата тоа го нарекува емоционална работа. Ги документира начините на кои таа работа, кога ќе стане невидлива и подразбирлива, полека и методично го празни човекот. Заморот што го носите и не умеете прецизно да го опишете, кој не е физички, но е длабок и кој не поминува по одмор – тоа не е вашиот карактер. Тоа не е судбина. Тоа е сметката што пристигнува со годините за работа која никој не ни барал од вас да ја работите, а која без вас едноставно немаше да се заврши.

На крајот остануваат видео-касетата, MP3 фајлот и целиот простор меѓу нив во кој настана еден тип човек што не постои во ниту една друга точка на временската линија. Не избравте да живеете на шевот. Светот се подели точно под вашите нозе, во годините кога се одлучува кој сакате да бидете, и вие останавте на двете страни истовремено бидејќи немаше друга опција. Генерацијата nobody не е nobody затоа што е безначајна. Таа е nobody зашто системот на категории немаше каде да ја смести, бидејќи беше премногу едното и премногу другото, премногу рано и премногу доцна на секое место каде што ќе се појавеше. Тоа не е комплимент кој се дава на собири за генерациски разлики.

Тоа е опис на специфичен облик на хроничен напор кој ретко се именува, а уште поретко се надоместува. Свеста за тоа од каде се тргнало, додека тлото постојано се извлекува – тоа не е победа. Но, е нешто. И не е малку.

Авторот е психолог.

Карикатури: Elihu Duayer

Извор: https://vreme.com/