Доналд Трамп и идејата за мафијашка поделба на светот

Последниве недели од повеќе страни се споменува нов светски поредок со повеќе големи сили — мултиполарен поредок. Значи, откако во Студената војна имавме поделба на две важни сили, а по пропаста на Советскиот Сојуз само една, Соединетите Држави, сега се зборува за повеќе полови: САД, Руската Федерација, Кина, но и други големи земји.

Во превирањата откако Америка му го фрли на светот Доналд Трамп, европските премиери се редат во дворот на црвениот цар Си во Пекинг. Меѓу нив беше и шпанскиот социјалистички премиер Педро Санчез, кој во Кина зборуваше за мултиполарен свет, сликајќи го низ розови очила, иако во реалноста светот со повеќе големи сили досега го покажа своето најгрдо лице.

Се чини дека под новиот, мултиполарен поредок, се подразбира поредок во кој големите сили го делат светот меѓу себе, а потоа секоја во својот двор прави што сака. Тоа е слика која премногу потсетува на мафијашка поделба на териториите и на помалите земји не им нуди светла иднина. Мултиполарниот свет на дело го имаме кога руските лидери ги објаснуваат причините за нападот врз Украина, а многумина и на Западот ги разбираат во нивната огорченост што Украина би сакала да живее во некој друг сојуз и што САД се мешаат во руското соседство.

Доналд Трамп го започна вториот мандат како да ја спроведува мултиполарната идеја, дивеејќи интензивно и насочено низ целата западна хемисфера, од Гренланд, преку Канада до Куба и Венецуела, небаре веќе го решил прашањето за поделба на светот со Русите, па сега тоа само мора да им го покаже на подредените земји.

И кај нас можат да се слушнат оценки дека таквиот мултиполарен договор можеби би можел да доведе до мир во светот. Секако, само прво да видиме дали големите и средните сили се согласуваат со сферите на влијание што би ги добиле, или пак за тоа најпрво би требало малку да се потепаат со соседите. Дали би се побуниле земјите на кои им е наменета подредена улога? Штетата што би можело да ја донесе ширењето на таквите идеи, на таквото сфаќање на светот, денес не може ниту да се процени. Идејата дека секоја сила мора да го добие својот дел од колачот би можела да доведе до цела низа нови војни, дури и откако поклониците на руската чизма можеа да согледаат дека, ете, и руската војска може да биде запрена, како и која било друга — американската, па сигурно и кинеската.

„Напредокот се случува истовремено во различни региони, во различни култури и политички системи, во Кина, во Африка и во Латинска Америка. Немаше потреба од ничија дозвола“, рече Санчез во Пекинг.

Добро, дозвола не беше потребна, но целиот тој развој се одвиваше врз темелите на западните индустриски и научни достигнувања, потекнати во свет главно ослободен од стеги.

„Мултиполарниот свет не е претпоставка ниту идеал, туку нова реалност. Ние не можеме да ја промениме, можеме само да ја негираме или да ја прифатиме“, рече шпанскиот премиер.

Шпанија има голем трговски дефицит со Кина, па затоа е разбирливо што Санчез малку ѝ се додворуваше на Кина, па спомена и дека Кина би можела посилно да го отвори својот пазар за да се поправат нерамнотежите.

Дали идеите за мултиполарна поделба на териториите, со кои рускиот идеолог Александар Дугин го задолжи Владимир Путин, а сега се шират низ светот, ќе ја охрабрат Кина да удри врз Тајван? Ако секоја голема сила прави што сака, зошто не и Кина? Згора на тоа, на експлицитното барање на Си да се откаже од вооружувањето на Тајван, Трамп би можел да попушти, и тогаш на Кина ѝ се отвораат вратите со железна тупаница да ја прегрне одамна побегнатата сестра. А тогаш и Трамп би можел да продолжи кон Куба, Гренланд, Канада...

Санчез своето предавање на Универзитетот Цингхуа во Пекинг го започна со приказна за картите во 16 век. Европските карти кои во Кина ги донел језуитскиот мисионер Матео Ричи ја имале Европа во центарот, а Кина на работ. Кинеските картографи го прашале како тоа Кина е на работ, па картата била поправена, а во центарот дошол Пацифичкиот Океан. Раскажувајќи ја таа приказна за погрешната европска перспектива, Санчез се чини го прескокна кинескиот поглед на светот — Кина за себе е Централно Царство, центар на вселената, и веќе со векови само проголтува сè околу себе, слично како и Русија. Можеби Кина, освен Тајван, би можела да го посака и Сибир, во момент кога Путин многу се ослабе со безумната војна? Безбројни се можностите што се отвораат ако се прошири идејата за свет со многу големи, средни, па можеби и мали команданти кои во својот двор прават што сакаат. Таквиот свет го прифаќаат наводните реалисти кои сметаат дека Украина треба да ѝ се препушти на нејзината судбина, како и дека Русија има право да се однесува со Украина со добро или со лошо.

Меѓутоа, шпанскиот лидер има друга идеја, визија за уреден мултиполарен свет во кој не владее правото на посилниот, туку на мултилатералните договори. Зајакнувањето на мултилатералните инструменти е првиот услов, со правила и прекугранична соработка, како и мирно решавање на споровите. Санчез повикува на обнова на мултилатералната архитектура, со поголеми овластувања на Генералното собрание на Обединетите нации и проширен Совет за безбедност. Во неговото видување, Обединетите нации би имале подемократски начин на одлучување, во кој сите региони би имале право на глас. И, за почеток, ред е генералниот секретар на ОН за првпат да биде жена, инсистира Санчез на предавањето во земјата во која претседателот Си на состанокот со Трамп не покани ниту една единствена жена, но ниту Трамп не поведе ниту една Американка во највисоката делегација, па изгледаше како состанокот во Пекинг да се одржал во Ватикан. Меѓу кандидатите за нов генерален секретар на ОН навистина има две жени.

Карикатури: Vasco Gargalo

Извор: https://forum.tm/