Право на измама

Додека светското внимание со месеци е фокусирано на ескалацијата помеѓу Соединетите Американски Држави, Израел и Иран, како и на кризата во Ормускиот теснец, на теренот во јужен Либан се одвива брутална воена операција. Израелската војска ја премина реката Литани, го прогласи подрачјето јужно од реката Захрани за зона на борбени дејства и започна масовна евакуација на населението.

Од март во Либан се убиени над три илјади луѓе, а повеќе од милион Либанци се во бегство. Моменталните наредби за евакуација опфаќаат дури 14 проценти од територијата на Либан, вклучувајќи го и историскиот Тир – четвртиот по големина град во земјата – додека околу недалечната Набатија се стега воен обрач.

Се чини дека сведочиме на системско создавање нова, длабока безбедносна зона која по своите амбиции ја надминува онаа што Израел ја окупираше помеѓу 1985 и 2000 година. Уште во средината на април, кога беше објавена мапата „Forward Defense Line“ која ја преминува Литани и ги опфаќа клучните висорамнини на гребенот Бофор, стана јасно дека официјалните наративи за „привремени мерки“ служат како димна завеса за политиката на запалена земја.

Израел на југот на Либан користи пулсирачка тактика – напредувај, процени, зацврсти. Единиците ја преминуваат реката кај селото Зутар ал-Шаркија, се повлекуваат, па следниот ден се враќаат, применувајќи го она што министерот за одбрана Израел Кац отворено го нарекува „модел на Рафа и Беит Ханун“ (станува збор за населби уништени во Појасот Газа).

Селото Мансури, сместено на девет километри од границата, денес лежи во урнатини – со уништени продавници, преполовени минариња и срушени згради на цивилната заштита. Логиката е јасна: да се претворат пограничните либански села во ненаселив пустош. Меѓутоа, она што се случува на југот на Либан не е нуспроизвод на израелската сила, туку нуспроизвод на нивниот стратешки неуспех во однос на Иран.

Со децении, отстранувањето на режимот во Техеран и елиминацијата на тамошната нуклеарна закана беа животна мисија и главен политички наратив на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху. Израел имаше една историска шанса да ги вовлече Соединетите Американски Држави во тотална војна против Иран. Меѓутоа, таа операција се покажа како промашување.

Наместо капитулација на Техеран, САД доживеаја стратешки пораз кој аналитичарите веќе го споредуваат со Виетнам, укажувајќи дека глобалната суперсила не е во состојба да порази една објективно четвртокласна воена сила. Блискиот Исток забрзано поминува низ епохална реконфигурација: на локалните држави им стана јасно дека САД повеќе не се фактор кој им гарантира безбедност, а губењето на американското влијание ќе биде долготрајно.

Наместо демонстрација на сила, изживувањето врз Либан всушност е споредна арена во која Нетанјаху се обидува да го наплати својот ирански пораз. Притоа, тој е соочен со гневот на Доналд Трамп и на добар дел од американскиот естаблишмент, кои се чувствуваат измамени во врска со ветувањата за брз крах на Иран. Како што откриваат дипломатски извори, израелскиот премиер е изоставен од преговорите што САД ги водат со Иран.

Трамп неодамна му испрати на Израел готов нацрт на мировен договор со Техеран, јасно ставајќи до знаење дека „Биби“ веќе ја нема довербата на Вашингтон, ниту пак многу нешта се координираат со него. Во таков контекст, Либан служи како вентил за фрустрација и очајнички обид за создавање привид на воен успех, неопходен за опстанокот на Нетанјаху на претстојните избори.

Навистина, екстремно десничарските кругови во владата, како Итамар Бен-Гвир и Безалел Смотрич, сонуваат за митскиот „северен Израел“ и населување на јужен Либан, а споменатиот Кац најавува создавање трајно окупирана тампон-зона. Истиот министер неодамна најави и масовно етничко чистење и иселување на Палестинците од уништената Газа.

Ваквите планови нема да придонесат за „нормализација“ на односите на Израел со арапските држави, за која зборува и администрацијата на Трамп. Концептот за „легитимно право на самоодбрана“ во либанскиот случај се покажа како исклучително лизгава платформа. Несомнено е дека лидерот на Хезболах, Хасан Насрала, калкулираше кога ја вовлече организацијата во војната на Хамас започната на 7 октомври. Хезболах потоа дополнително се вкопа со влегувањето во актуелниот конфликт на страната на Иран. Но, израелскиот одговор одамна ги премина границите на воена одмазда против една милиција.

Денес ситуацијата се крши преку два одделни дипломатски колосеци. Од една страна, Израел води директни преговори со Либан, настојувајќи да го искористи воениот притисок за трајно да го ослаби Хезболах и да наметне контрола врз земјата. Кон слабеење на Хезболах тежнее и самата либанска држава, но не по цена на целосно уништување на сопствениот суверенитет под израелските бомби.

Од друга страна, Либан стана клучен влог во американско-иранските преговарачки игри. Додека Израел панично се обидува да го одвои договорот со Иран од прашањето за Либан, со цел да го задржи правото на непречени напади на северот, Техеран решително одбива таква поделба на картите.

Значи, прашањето повеќе не е дали Израел ќе запре на линијата Литани–Захрани или под притисок на екстремистите ќе се обиде да оди подлабоко додека трае поширокиот регионален конфликт. Прашањето е уште колку долго администрацијата на Трамп ќе ја толерира оваа деструктивна динамика пред да изврши конечен притисок за замрзнување на конфликтот.

На урнатините на Тир, Мансури и десетици либански села – со свесно игнорирање на примирјето кое беше на сила – не се гради долгорочната безбедност на Израел. Светот може да расправа за нијансите на меѓународното право и правото на самоодбрана: на теренот е јасно дека тука не се брани државата, туку политичкиот опстанок на изолираниот премиер кој преку туѓата несреќа купува време за да го прикрие сопствениот пораз.

Карикатури: Jawad Morad

Извор: https://www.portalnovosti.com/