Рибите на Паул Кле

Рибите се чест и препознатлив мотив во делото на Паул Кле. Се појавуваат во десетици негови дела во текот на 1920-тите години (периодот на Баухаус), служејќи како моќни симболи за потсвеста, за почетокот на животот, но и за магијата и духовниот свет кој лежи скриен под површината на секојдневната реалност.

Едно од многуте негови ремек-дела, „Магија на рибите“ (1925), на пример, е синтеза на подводниот свет и вселената. Кле создал темен, речиси црн простор каде што правилата на гравитацијата и логиката не важат. За да го постигне овој ефект, Кле прво го насликал платното со живи, светли бои, потоа го премачкал целиот простор со густа црна боја, а на крајот со остар предмет ги „гребел“ формите на рибите за долниот слој на боја да излезе на површина. Затоа тие изгледаат како самите да зрачат светлина одвнатре. Во средината на сликата се наоѓа кула со часовник, која сугерира дека овој подводен свет има свое, тајно време, надвор од нашиот човечки свет.

„Златната риба“ (1925) е можеби најинтензивната слика од овој циклус. Во центарот на платното доминира голема, блескава, златна риба која буквално зрачи со сопствена светлина во апсолутниот мрак на океанските длабочини. Додека помалите црвени и виолетови риби околу неа изгледаат обично, златната риба има црвено око и е покриена со ситни, деликатни лушпи што потсетуваат на ракопис или на тајна азбука. Таа не е само животно – таа е суштество со божествена или мистична природа. Темносината и црна позадина создаваат чувство на длабока тишина, изолација и медитација.

За Пол Кле рибата имала неколку слоеви на значење. Како уметник близок до надреализмот, Кле ја гледал водата како симбол за човечката психа. Рибите се мислите или соништата кои пливаат во длабочините на нашата потсвест и повремено излегуваат на површината. Кле бил фасциниран од наједноставните геометриски форми. Телото на рибата (елипса со триаголник на крајот) му овозможувало да си игра со чистата геометрија, а сепак да задржи препознатлив органски облик. Рибата како еден од најстарите симболи во човечката историја (Ихтис) за Кле претставувала врска со прапочетокот на животот и духовната чистина.

Кле често велел дека уметноста не го репродуцира видливото, туку го создава. Неговите риби се токму тоа – не се фатени во мрежа туку се фатени во еден магичен миг на уметничката интуиција.