Иднина

Иднината, барем тука кај нас, не е ништо друго туку долг пат во минатото и исправање на "историските" грешки. Бесполезно да се исправаат минатото и иднината. Полезно е да се исправа сегашноста.

"Иднината е непредвидлива, исто како и минатото". Веројатно не е најпрецизно исцитирана оваа реченица, ама суштината на реченицата што ја изговара јунакот од филмот "Збогум на XX век" (во толкување на Владо Јовановски) е таа. Не знам што сакале со неа да кажат авторите на филмот, Александар Поповски и Дарко Митревски, зашто филмот е и онака пренабиен со симболика па може да се толкува буквално на милион начин, ама сепак денес, во втората деценија од XXI век, се чини дека нејзината смисла е повеќе од јасна. Значи, ако авторите алудирале на историските контроверзи од минатиот век, едноставно, произлегува дека ние сè уште не сме го напуштиле минатото столетие. Ако некој и може да докаже дека не сме во XX век, тогаш многу полесно ќе му биде да докаже дека сме во XIX, отколку во XXI век.

Зошто оваа, ниту нова, ниту оригинална, мисла ми паѓа на памет токму сега и токму тука на мојот редовен септемвриски годишен одмор на албанскиот брег на Јонското Море? Затоа што на 1 септември во една од локалните кафеани во туристичкото селце Ксамил, на крајниот албански југ, се одржува, ај да кажеме, своевидна селска прослава - го слават завршувањето на туристичката сезона. Да ја ставиме на страна нејасноста на причините зошто би се славело нешто што се нарекува крај на туристичката сезона, да го оставиме на страна и начинот на кој се прославуваше тој крај - што би се рекло, сплет на фолклорни мотиви плус новокомпонирана народна музика, во изведба на нешто што многу претенциозно се нарекува "Оркестарот на Ксамил", всушност тројца средновечни мажи во перлон кошули и чудни токи на каишите (кларинет, синтисајзер и вокал) - да ја прескокнеме и свадбарската атмосфера што владееше кај локалните свечено облечени, па дури и нападно дотерани мажи жени... Она на што ми запна окото (увото) беа две-три песни, на кои, за волја на вистината, присутното население не се запали премногу, ама не ни премалку. Гостинот од соседната маса, инаку еден пријатен и љубезен Албанец, за една од песните ми вели дека е од Косово, нарачана по желба на гости од Косово, и дека зборува за "природната потреба" на Косово да се приклучи кон матицата земја - Албанија. Втората песна, која предизвика најмногу еуфорија, колку што успеав да разберам, имаше некои стихови од типот "Балканот пишува нова историја, се создава голема Албанија". Со мојот сосед Албанец се согласуваме дека е можно сите балкански држави да ги остварат своите историски аспирации - само ако се преселат на Марс. Таму, веројатно, има доволно територија за правична прераспределба и хумана размена на територијата и населението, што би рекол Љупчо Георгиевски.

На шега, на смеа, му велам на мојот нов пријател дека ќе нарачам да ми ја отсвират и отпеат "Парчете ја, делете ја... Македонија од три дела пак ќе биде цела". Човекот прилично сериозно ја сфати мојата желба, па некако музичарите сфатија дека меѓу кафеанскиот аудиториум има и гости од Македонија веднаш громогласно не поздравија и во наша чест почнаа да свират некакви чочеци. Морам да кажам дека музиката што ја одбраа за да ги поздрават претставниците од источниот сосед (иако далеку од тоа дека стануваше збор за македонски фолклор) беше сосема соодветна како климакс на свадбарската вечер. Имаше нешто трогателно во тој миг на масовно превиткување на испотените пијани тела по импровизираниот подиум за игра. Беше тоа токму реченицата на јунакот од "Збогум на XX век" - иднината е непредвидлива, исто како и минатото. Затоа, ајде да се напиеме за сегашноста. Секој со својата идеја за она што се нарекува патриотизам, национален интерес и слични будалаштини... и секој со своето шише пиво во рака. "Да живее голема Албанија", "Да живее голема Македонија", "Голема Грција"...

И не е точно дека нема апсолутни вистини. Тие се само со кус временски рок. Оние што не толку одамна биле херои, сега се апсолутни предавници. И обратно: оние што денес се апсолутни херои, утре ќе бидат предавници. Оние што денес се лустрирани, утре ќе ги лустрираат лустраторите. Оние што вчера ја пишувале историјата, денес ја бришат.

Рамбо Амадеус во едно свое интервју вели дека би ја укинал историјата како школски предмет - таа е, прво, некаков конгломерат, некаква збирштина на крвави борби, набивани луѓе на колец и на серија масовни убиства (при што не е најјасно зошто тоа се прави); и, второ, таа учи само на омраза, и тоа на онаа опасна омраза на блискиот свој, која е прекриена со религии, нации, интереси... Според Рамбо, децата би требало да учат предмет иднина, да видат како може да биде, само ако...

Мислам дека и тоа е погрешна теорија. Иднината е секогаш врзана за минатото, а не за сегашноста. Иднината, барем тука кај нас, не е ништо друго туку долг пат во минатото и исправање на "историските" грешки. Бесполезно да се исправаат минатото и иднината. Полезно е да се исправа сегашноста.

Зашто, иднината е непредвидлива, исто како и минатото. Единствено е сегашноста опиплива и подложна на моделирање.

извор: globusmagazin.com.mk

Слики: Miju Lee