Арент и општата волја

18.09.2012 11:20
Арент и општата волја

По социјалната и политичката дискриминација во Германија и принудниот егзил во САД, Хана Арент, во писмото до нејзиниот учител и пријател Карл Јасперс, од 29. јануари 1946 година, со следниве зборови ги опишува првите впечатоци од Америка: „Тука навистина постои такво нешто како слобода и силно чувство кај многу луѓе дека без слобода не може да се живее. Републиката не е празна заблуда, а фактот дека тука не постои национална држава и вистинска национална традиција... создава слободарска, или барем не фанатична атмосфера. На ова треба да се додаде дека луѓето тука во голема мера се чувствуваат заемно одговорни за јавниот живот, што мене не ми е познато дека е случај во која било друга европска земја. Тука постои голем политичко-практичен разум, како и страст нештата да се доведат во ред, да не се трпи непотребна сиромаштија, да се зачува чувството за фер шанса во средина на вистински убиствена конкуренција... Основната противречност во земјата е политичката слобода во услови на општествено ропство.“

Подоцна, по повод пишувањето на книгата за револуцијата, кога Хана Арент подобро се запозна со американската независност, таа воодушевено му пишува на Јасперс, во писмото од 16. ноември 1958 година, за Американската револуција и за авторите на Уставот и на републиката, како Џејмс Медисон, Александар Хамилтон, Томас Џеферсон и Џон Адамс.

Интересно е дека втемелувањето на американската република не привлекло големо внимание во Германија. Во тој контекст, Карл Шмит, од позиција на германското поимање на државното право, пишува: „На американските устави од 18-иот век им недостасува вистинска уставна теорија. Најважните историски извори за теориско втемелување на Уставот информираат само за практичните организациски прашања.“ Познато е дека критиката на „американската идеологија“ има започнато мошне рано во германските културни кругови и дека таа има достигнато интензитет кој не може да се сретне во другите европски средини. Хана Арент, како студентка на Мартин Хајдегер, била добро запознаена со таквиот однос кон Америка. Таа смета дека причината за таквиот став е во површното познавање на „Федералистичките списи“, како и во тогашното подобро познавање на „античката и модерната светска мудрост“ на авторите на американскиот Устав, во однос на нивните колеги од стариот свет. Кога Хана Арент била поканета по повод прославата на двестотата годишнина од независноста на САД да одржи воведен говор на Минхенскиот Geschwister-Scholl Институт за политички науки, таа ја одбила понудата, со образложение дека во Германија луѓето не ја познаваат републиканската историја и нејзините принципи. Во писмото до Николаус Лобкович, тогашниот ректор на Универзитетот во Минхен, од 6. август 1975 година, таа пишува: „Колку што ми е мене познато, „Федералистичките списи“ до сега не се преведени, а камоли читани во Германија. Ќе треба, според тоа, да почнеме со оние нешта кои ги сметаме за саморазбирливи претпоставки, а за тоа јас не сум квалификувана и немам волја.“

Во што, всушност, Арент ја забележува разликата помеѓу американско начин на политичко мислење, наспроти политичкото мислење кое произлегува од европската хуманистичка традиција? Пред сè и над сè, во лишеноста од метафизичка аура, која е својствена на политичкото мислење во европската хуманистичка традиција. Имено, основната карактеристика на дејствувањето на „политичките“ интелектуалци во хуманистичката традиција е спојувањето на политиката и филозофијата, односно, пренесувањето на метафизичките категории во овоземскиот живот. Филозофија, без сомнение, претставува мислување на реалното, но општествената реалност и реалноста на филозофијата не се едно исто. Општеството е плурално, преполно со различности и специфичности, а предметот на филозофијата ја тангира едноставноста и единственоста, па според тоа, мноштвото претставува, само по себе, пречка за умот и за филозофската мисла. Аристотел се прашува, збунет од апоријата дека постои мноштвото, а не едното: „Зошто се појавиле огромен број на нешта, а не само едно: умот е, имено, еден?“ Според европската хуманистичка традиција, задачата на интелектуалецот е суредувањето на политиката според согледбите на мислењето и филозофирањето. Но впечатливо е, на пример, дека филозофските ставови за Едното и мноштвото не се соодветни за воспоставување демократски вредности. Имено, бидејќи мнозинството во општеството, сепак, не може да биде целосно елиминирано, Едното, како политички принцип, ќе наложува деловите да бидат еднакви на целината, што е за Арент една од можните дефиниции на апсолутниот тоталитаризам. Од друга страна, филозофијата, како директна рефлексија за општеството и политиката, вели дека општото, значи, државата, колективот, класата или нацијата, им претходат на поединците, односно, на деловите. Хуманистичката традиција е првенствено „дискурс на општото добро“, на кој поединечните благосостојби се само одрази, слики или деривати на универзалното и тие немаат вредност по себе. Со други зборови, поединецот постои колку што учествува во општото.

Хана Арент добро знае дека од разните „национални“ разбирања на вредностите на слободата, разбирањето кое е најблиску до филозофската традиција, имено, она кое смета дека слободата е општествена одговорност, односно, предавањето на себеси кон целината, е токму германското сфаќање (за разлика, на пример, од француското, кое слободата ја поврзува со еднаквоста, или англиското, кое слободата ја поврзува со мобилноста и приватноста, или американското, кое во слободата ја сместува скепсата кон државата и кон секаков вид на патернализам). Значи, сфаќањето на онаа нација која во модерна Европа го имаше најразвиеното филозофско мислење и која е татковина на хуманистичката традиција. Како што заклучил германскиот културен антрополог, Вернер Шифауер, во есејот „Асоцијациите на слободата“, за Германците важи токму филозофското саморазбирање на човековата слобода: „Во слободната размена, во која се искристализирала општата волја, може да се вклучи само оној кој е способен да биде одговорен... Само кога она општото ќе се повнатрешни, може и смее да се биде слободен... Мора, исто така, тоа општото да биде реализирано во поединецот.“ Притоа, англо-саксонскиот општествен поредок, создаден надвор од континенталната хуманистичка традиција, за германскиот хуманистички интелектуалец изгледа хаотично и неорганизирано, бидејќи не произлегува од еден стожер: „Додека францускиот однос помеѓу поединецот и државата делува рационално, британскиот изгледа напросто изникнато и непрегледно: составен е од цела низа конкретни права и локални особености.“ Така, на пример, германскиот филозоф, Ернст Трелч, во делото Германскиот дух и Западна Европа од 1924 година, истакнува дека англискиот Устав е „ирационален“, „непрегледен“ и дека е составен од вообичаени права.

Во американската „идеологија“, односно, во системот на културни вредности кој најмалку се напојувал од хуманистичката традиција и филозофија, општото добро може да се постигне само низ слободна размена на независни општествени субјекти, додека регулацијата и ограничувањето преку осигурување, кое одговара на европските поими на социјалната држава, се сметаат за патернализам и за ограничување на слободата, а културната разновидност се сфаќа како гаранција за сила и обнова, а не како знак на слабост. Затоа Џејмс Бјукенен, во своите Граници на слободата, ја дава следнава типична дефиниција: „Живееме заедно, зашто општествената организација располага со доволно средства за постигнување на нашите индивидуални цели, а не затоа што општеството ни нуди средства за постигнување трансцендентално општо блаженство.“ Освен тоа, како што истакнува германскиот филозоф, Томас Петерсон, во делото Општата и партикуларната волја, „супстанцијално разбраното општо добро, кое би го формулирале, на пример, експертите... во САД би се сметало за опасно... Русо разликувал општа волја од многуте волји кои емпириски се јавуваат. Така, општата волја може да им послужи првенствено на интелектуалците алчни за моќ, кои сакаат да ја оправдаат диктатурата која ја спроведуваат, повикувајќи се на диктаторските „вистински“ интереси на луѓето.“

Хана Арент очигледно немала никакви илузии во однос на прашањето на општата волја. Во својот постхумно објавен Дневник на мисли, таа пишува: „Во општата волја секој, всушност, станува сопствен џелат.“

Важна лекција за нас, овде и сега: се’ додека со нашето политичко мислење владее хуманистичката традиција, се’ додека Државата, Колективот, Класата, Нацијата... претставуваат метафизички суштества, нашите политички проблеми ќе ги решаваме со метафизички средства – со поништување на стварноста, односно, крвнички.

Извор: pescanik.net

Wow! Great to find a post

Wow! Great to find a post with such a clear msegsae!

Слични содржини

Општество / Активизам / Свет
Европа / Свет
Европа / Свет
Општество / Свет

ОкоБоли главаВицФото