Зошто апстрактната уметност му создава болка на мозокот

20.02.2017 13:16
Лекции на неврологот: Зошто апстактната уметност му создава болка на мозокот

Најголемите откритија во историјата на уметноста, како и во многу други области, доаѓаат од оние што работат креативно и надвор од зададените правила. Интердисциплинарните студии придонесоа за нови теории и пронајдоци, бидејќи научниците цврсто поврзани со одредена област или начин на размислување имаат тенденција да копаат подлабоко во веќе изодените патеки, а новите очи што доаѓаат од различни школи на мислата, старите проблеми ги гледаат на нов начин.

Интервјуто со Ерик Кандел (Eric Kandel), добитник на Нобеловата награда за физиологија или медицина, за 2000-та година и читањето на неговата последна книга „Редукционизам во уметноста и науката за мозокот“, ја потврдуваат оваа поента. Неговата нова книга нуди еден од посвежите увиди во историјата на уметноста во последните години. Иронично, таа не доаѓа од историчар на уметноста, туку од невролог, специјалист за човечката меморија. Неговите најпознати експерименти вклучуваат џиновски морски полжави. Тоа не може да се измисли.

Животот го поминав гледајќи ја и анализирајќи ја уметноста, дури и придонесов со нова дисциплина во приодот кон историјата на уметност. Бидејќи мојата научна работа ги поврзува историјата на уметноста и криминологијата (како специјалист за криминал во уметноста), мојот креативен придонес е во третирањето на уметничките дела како места на злосторство, криминалистички приказни и полициски процедури. При истражувањето на циклусот на Караваџо за Свети Матеј, составен од три слики, мора да го анализираме како фотографии од место на злосторство, со помалку априори предрасуда, а со што е можно повеќе јасна логика. Исто така, во мојата работа на дешифрирање на една од најпознатите слики загатки „Алегорија на љубовта и страста“, од Бронзино, клучот што водеше во погрешна насока (описот на Васари заради кој со векови се препоставувало што е оваа слика, сè додека Роберт Гастон конечно препозна што не е), мораше да се стави настрана, за да се направи некаков напредок.

Ернст Гомбрич крена прашина со својата книга „Уметност и илузија“, влегувајќи во сферата на оптиката, Фројд понуди нова анализа на Леонардо. Средновековниот кодиран ракопис„Шифра Копиал“ беше решен од Кевин Најт, компјутерски научник и лингвист. Потребен е аутсајдер за да започне револуција.

Така, не е за изненадување што еден невролог му ги отвори очите на овој историчар на уметност, мојот ум и официјално е разнесен. Чувствувам како да ми е тргнат превез од очите и благодарен сум за тоа.

Ако прашате просечен човек на улица кој вид уметност ја смета за позастрашувачка, или помалку му е омилена, или не ја разбира, ќе ви каже дека е тоа апстрактната или минималистичката уметност.

Покажете им традиционална, формална натуралистичка уметност, како „Света алегорија“ од Белини, уметност која е составена од основните традиционални западни текстови (Библијата, апокрифи, митологија), заедно со Марк Ротко и Џексон Полок или Казимир Малевич, и тие ќе се приклонат кон Белини, иако тоа е една од најпознатите збунувачки нерешени мистерии од светот на уметноста, слика-загатка за која досега не е најдено ниту едно разумно решение. Од друга страна, Полок е само замрсено клопче на истурена боја, Ротко само боја врз која има линии од друга боја, Малевич е сосема бел.

Истражувањата на Кандел го објаснуваат ова, на едноставен начин.

Во апстрактното сликарство, прикажаните елементи не се визуелни репродукции на предмети, туку референци или индиции за тоа како ги концептуализираме објектите. Во опишувањето на светот што тие го гледаат, апстрактните уметници не само што ќе уништат голем број блокови од дното-нагоре со визуелна обработка преку елиминирање на перспективата и сеопфатниот опис, туку, исто така, ги поништуваат некои од премисите врз кои е базиран процесот од дното-нагоре. Во апстрактната слика, ние ги бараме врските меѓу сегментите, во вид на на препознатливи контури и објекти, но во повеќето фрагментирани дела, како што се оние од Ротко, нашите напори се безуспешни.

Така, причината што апстрактната уметност претставува огромен предизвик за гледачот е во тоа што нè учи да ја погледнеме уметноста - и, во извесна смисла, светот - на нов начин. Апстрактната уметност го предизвикува нашиот визуелен систем да протолкува слика што е фундаментално различна од видот на претстави што нашиот мозок е способен да ги реконструира.

Кандел ја опишува разликата помеѓу размислувањето „од долу-нагоре“ и „од врвот - надолу“. Ова е основна работа за студентите по неврологија, но сосема нова за историчарите на уметноста. Размислувањето „од дното- нагоре“ вклучува ментални процеси кои се вкоренети во текот на вековите: несвесно правење смисла на феномени, како што е погодувањето дека изворот на светлина што доаѓа од над нас е сонцето (илјадници години, тоа беше основен извор на светлина и оваа информација е програмирана во нашите битија) или дека некој што изгледа поголем мора да стои поблиску до нас, а некој што изгледа многу помал, мора да е подалеку.

Размислувањето „од врвот - надолу“, од друга страна пак, се базира на личното искуство и знаење (не е вкоренето во нас, како луѓе со милениуми на искуства што нè програмирале). Размислувањето „од врвот - надолу“ е потребно за да се протолкува формалното, симболното или приказна полна уметнички референци. Апстракцијата го поклопува размислувањето „од дното-нагоре“ каде се бараат многу малку претходни знаења.

Кандел не е првиот што зборува за ова. Анри Матис има речено:“Ние сме поблиску до постигнувањето на весело спокојство со поедноставувањето на мислите и фигурите. Поедноставувањето на идејата за да се постигне израз на радост. Тоа е нашето единствена дело (како уметници)“.

Но, од помош е и кога познат научник, кој, се разбира , исто така е добар писател и страстен вљубеник во уметноста, ги употребува идеите од една област за разбирање на друга област. За мене е шокантно тоа што апстракцијата навистина треба да биде помалку застрашувачка, бидејќи не бара напредни академски степени и читање стотици страници изворни материјали за да се разбере и да се ужива во неа.

Па, сепак, за широката јавност, апстракција и минимализмот се застрашувачки, ги одбиваме со реченицата: „О, и јас можам ова да го направам“, или „ова не е уметност“.

Ние, едноставно сме навикнати на формална уметност, таа е очекувана, но, исто така, не се очекува „да ја разбереме“ во интерпретативна смисла. Нашите реакции се естетски, вреднуваме само два од трите предуслови за уметноста да биде голема, според Аристотел: да демонстрира вештина и може да биде убава, но често го прескокнуваме прашањето дали е тоа интересно, бидејќи одговорот на тоа прашање бара знаење што можеби го немаме.

Може да мислиме дека „читањето“ на формалните слики, особено оние кои се преполни со симболи или прикажуваат езотерични митолошки сцени, бара активно знаење за решавање на проблемите. На напредно академско ниво, тоа сигурно се бара (јас со години си го измачував мозок со сликите на Бронзино) Но, на помалку научно ниво, за повеќето посетители во музеј, тоа не е случај. Гледањето формална уметност е всушност форма на пасивно наративно читање, бидејќи уметникот веќе ни дал сè што нашиот мозок очекува и автоматски знае како да се справи со сите елементи. Тоа изгледа како реален живот.

Она што е најимпресивно е тврдењето на Кандел дека апстрактната уметност, која го разоткрива наративот, реалниот живот, очекува визуелни претстави, бара активно решавање на проблемите. Во апстракцијата, ние инстинктивно бараме познати модели, препознатливи облици и фигури. Сакаме да наметнеме рационално објаснување на делото, а апстрактната и минималистичката уметност се спротивставува на тоа. Тоа ги тера нашите мозоци да работат на поинаков, потежок, начин на потсвесно ниво.

Иако не ја артикулираме како таква, можеби тоа е причината зошто на луѓето апстрактната уметност им е повеќе застрашувачка и брзо ја отфрлаат. Се бара мозокот да функционира на поинаков, помалку удобен, позбунувачки начин. Понеразбирливо и од гледањето на слики сложувалки.

За „The Wall Street Journal“, Кандел изјави дека врската помеѓу апстрактната уметност и невронските мрежи е редукционизмот, термин со кој во науката се објаснува поедноставувањето на проблемот за полесно да се согледа и реши. Тој ги проучувал џиновските морски полжави за да го разбере човечкиот мозок. Морските полжави во мозокот имаат само 20.000 неврони, додека луѓето имаат милијарди. Полесно се проучува поедноставен организам и резултатите да се применуваат врз луѓето.

„Ова е редукционизам“, вели тој, „земате еден комплексен проблем, избирате една централна, но ограничена компонента што ќе може детално да ја проучите. Ротко - само боја, но моќта што на пренесува е фантастична. Џексон Полок се ослободи од сите форми.“

Всушност, некои од најдобрите апстрактни уметници започнале да работат во поформални стилови, полека ослободувајќи се од формата. Тарнер, Мондријан и Бранкузи, на пример, имаат рани дела во сосема реалистичен стил. Тие постепено го еродирале натурализмот на нивните дела, како Мондријан, на пример, на почетокот сликал дрвја што личат на дрвја, потоа ги апстрактизирал во клопче од гранки, па во клопче од линии и потоа само во неколку линии, кои за него, сè уште евоцирале дрвја. Тоа е како правење сос од јаболка, прво се ослободуваме од вишокот течност, за да, на крајот, завршиме со концентрат од јаболко, ултимативната есенција на јаболкоста.

Сакаме да мислиме дека апстракцијата е феномен на 20-от век, реакција на пронаоѓањето на фотографијата. Сликарството и скулптурата не мораа повеќе да ја исполнуваат задачата на документаристи на настани, сличности и луѓе - фотографија можеше да го направи тоа. Така, сликарството и скулптурата одеднаш беа слободни да прават други работи, кои фотографијата не можеше да ги направи. Работи како апстракцијата. Но, тоа не е целата приказна. Со еден поглед на античка уметност, се гледа дека е полна со апстракција. Повеќето книги за историјата на уметноста, ако одат доволно далеку во историјата, почнуваат со Кикладските фигурини (датираат од 3300-1100 п.н.е.). Апстрактизирани, налик на духови, еден вид човечки форми. Дури и на ѕидовите на пештерата, неколку линии покажуваат некое животно или констелацијата на отпечатоци од рака што пловат на ѕидот во апсолутен мрак.

Апстрактната уметност е местото од каде што почнавме и каде што се вративме. Таа, на нашиот мозок му создава болка, но тоа е добра болка, зашто апстракната уметност нè учи да гледаме и поинаку да размислуваме.


Авторот е колумнист и експерт за криминал поврзан со уметност

Извор: Salon
Слики: Џексон Полок

Слични содржини

Општество / Уметност / Историја

ОкоБоли главаВицФото