Еден без друг ќе останеме без свет

20.10.2017 15:28
Еден без друг ќе останеме без свет

„`Ние, народот` – израз, парола, напишани зборови – но во нив секогаш е испуштена група на луѓе за кои се тврди дека ги претставува“.

—Џудит Батлер, „Белешки кон перформативната теорија на собирот“ (Notes Toward a Performative Theory of Assembly)

Философката и родова теоретичарка Џудит Батлер е автор на познатата кованица родова перформативност во книгата „Проблеми со родот“, издадена во 1990 година. Во делото родовата теорија, или телото, го поставува како такво што дејствува и перформира во согласност со конвенциите на родот, конвенции под влијание од самиот почеток, пред раѓањето на личноста. Сега, во делото „Белешки кон перформативната теорија на собирот“ (Notes Toward a Performative Theory of Assembly), Батлер ја применува родовата перформативност како појдовна точка за разгледување на прекаритетните популации и собирот на повеќе тела во знак на протест. Ги преисплетува двете теории на перформативност и прекаритет со делата на Хана Арендт, Џорџо Агамбен и Емануел Левинас со цел критички да се процени и говори за Плоштадот Тахрир, движењата „Occupy“ и „Black Lives Matter“, и слични дисидентски движења.

Во вашето последно дело, Notes Toward a Performative Theory of Assembly, критички дискутирате за протестот меѓу прекаритетните, како телесна перформативност, при што овде ги спомнувате и движењата „Occupy“ и „Black Lives Matter“, како и останатите масовни демонстрации ширум светот. Можете ли подетално да објасните зошто родовата перформативност може да се користи како појдовна точка за да се дискутираат прекаритетните заедници и собирот на тела како перформативно остварување?

Секако прашањето може да се разгледа од повеќе агли. Се обидов да понудам еден вид на интелектуална маршрута за читателите кои прашуваат зошто во минатото работев на родот, а денес работам на насилството, јавните демонстрации и прекаритетот. Верувам дека и во двете форми на отелотворена перформативност се работи за политичка експресија. Политичките погледи се откриваат преку говорот и текстот, но исто така и преку слики, звуци и поширок опсег на уметничка експресија. Перформативната уметност е таков вид на уметничка пракса со политички последици. Се јавува при демонстрации, но дали демонстрациите може да се разгледуваат и како форми на експресија, начин да се искажат политички барања, дури и кога говорот е отсутен или пак не претставува доминантна форма на експресија?

Во критика на идентитарните политики објаснувате дека „нѐ снабдува со поширока сфаќање за тоа што поточно значи, во политичка смисла, да се живее заедно, заедно со разликите, понекогаш во форма на близина не по сопствен избор, особено кога заедничкиот живот, колку и да е тежок, и понатаму претставува етички и политички императив“. Пред се мислам на реакцијата на невозможните избори годинава и дали тоа е некако поврзано со ограниченоста на идентитарната политика или со јазот меѓу дискурсот и праксата. На што укажува шокот? Дали погрешно ги проценивме односите со САД?

Тоа е извонредно прашање, а ќе остане актуелно и во иднина. Секако, интензивните изрази на ксенофобија и расизам од страна на администрацијата на Трамп покажуваат дека бегалците и луѓето без документи – претежно Сиријци и Мексиканци – се токму луѓето кон кои Трамп и неговите пријатели не чувствуваат обврска да живеат заедно. Всушност со самата јавна поддршка на белиот супремизам, администрацијата на Трамп претставува напад на мултирасната и мултиетничката кохабитација. Треба да се запрашаме на кој начин се поврзани делумната јавна поддршка за оградување на границата со ѕид, дискриминацијата против нации со доминантно муслиманско население и изгласувањето на плановите за депортација на луѓето без документи со се поголемиот економски прекаритет и новите форми на смртоносен расизам. Можеби луѓето што гласаа за Трамп не беа искрени со анкетарите, знаејќи дека расизмот и мизогинијата се неприфатливи јавни дискурси. Истовремено, ваквите срамни експресии очигледно воодушевија дел од неговите приврзаници. Конечно добија дозвола да ја отфрлат супер-егоистичната контрола на феминистичкиот и антирасниот дискурс! Можеби е неопходно да се разгледаат срамот и восхитот предизвикан од разузданата омраза, на кој начин се поврзани и какви политички форми заземаат. Вистина е дека мора да се одговори со левичарски проект кој нема само да ги наброи идентитетите чии права бараме да се загарантираат. Мора да се запрашаме што нѐ поврзува или што може да не поврзе со лицата кои беа премногу разочарани за да гласаат или кои мислеа дека гласот за Трамп е единствениот начин да се каже не. Повеќето од луѓето што гласаа за Трамп не беа свесни за проектот на кој му кажаа да. Од најголемо значење сега е да се сфати кои сме и кои можеме да станеме – под какви услови живееме заедно, и какви обврски нѐ врзуваат еден за друг и за државното уредување во кое живееме?

Прекаритетот го дефинирате како „политички предизвикана состојба во која одредени популации се изложени на неуспешни општествени и економски мрежи на поддршка повеќе од другите, и диференцијално се подложни на повреди, насилство и на смрт“. Клучното, што е сосем јасно во вашиот текст, е дека прекаритетот како реалност која ја живееме не е индивидуална состојба. Овде мислам на неуспехот на религиозните институции, особено на нивната одговорност да протестираат во име на повеќе групи – жените, родовите и сексуални малцинства, лицата со обоена кожа, бегалци, имигранти, лицата без документи и оние на кои им е одземена земјата – чија безбедност и благосостојба можат да бидат компромитирани. Прашувате „кој ќе остане незаштитен“, и мислам дека токму тоа прашање треба да си го постават религиозните институции: кого не успеавме да заштитиме? Солидарноста налага заедничка одговорност во поглед на начинот на кој религиозните институции помогнаа прекаритетните и понатаму да останат прекаритетни. Со оглед на генеалогијата на перформативните групи – како и со оглед на тоа дека повеќето наши читатели се академски теолози, проповедници или пак студираат за да бидат едно од двете – дали постои колективен или институционален начин преку кој црквата ќе може да одговори на ова прашање?

Сметам дека обидите на папата да го сврти вниманието кон сиромаштијата во своите говори е од големо значење. Не сум сигурна дали тоа се пренесува како поддршка на програмите против сиромаштија и на бегалските заедници, но токму религиозните институции и мрежи ја имаат главната улога во ваквите задачи. Жал ми е што папата и понатаму го демонизира поимот род и значајните феминистички и ЛГБТК движења за кои овој поим претставува основна алатка за реализација на зацртаните визии за социјална трансформација и правда.

Сепак, најзначајно во моментов е да се пренесе достоинството на исламската религија и да се стори сѐ Исламот да се вклучи во меѓуверските мрежи и мобилизации. Вистина, во секоја религија постојат фундаменталисти и секоја религија може да се демонизира, што значи дека правата на религиозните малцинства мора да бидат заштитени, а религиозната слобода не смее да се злоупотребува како принцип на поддршка за лицата што сакаат да ги дискриминираат гејовите, лезбејките, трансродовите и родово неконформистички луѓе. Ме загрижува фактот што кога зборуваме за таканаречените Западни вредности најчесто мислиме на Јудео-христијанските вредности, што значи дека широк опсег на религии се потиснати од суштинските вредности на Западното општество, па дури и на човештвото. Тоа не смее да се случи.

Ги охрабрувате родовите и сексуалните малцинства да создадат врски со други прекаритетни заедници, со објаснување дека прекаритетот како споделена реалност во која се живее може да функционира како место за алијанса со помош на која ќе се соединат групи на луѓе кои немаат ништо друго заедничко. Се присетив на починатиот антрополог Виктор Тарнер и неговата работа на лиминалноста и комунитас. Мислам дека концептот за лиминалноста ја дообработува оваа релационост бидејќи опфаќа неколку категории, со што се овозможуваат алијанси не само меѓу прекаритетните, туку меѓу нив но и сите други. Доколку, како што пишувате, споделената изложеност може да биде основа за отпор, а „ние, народот“, секогаш сме „собир на тела, множина, упорни, дејствуваме и полагаме право на јавна сфера што нѐ напуштила“, што мислите за алијансите формирани и кои сѐ уште се формираат ширум светот по претседателските избори? Дали би се согласиле дека токму во рамките на таков лиминален простор може најточно да речеме „ние“?

Мислам дека треба да се запрашаме зошто 23% од јавноста гласаше за Трамп и колку зголемената деморализираност и прекаритет ја поттикна да се трансформира во реакционерни популисти. Левичарските групи мораат да се поврзат со два типа на луѓе. Од една страна, доколку имаме подобра претстава зошто голем број на луѓе се втурнати во прекаритет и страв, тоа мора да го објасниме со лесно разбирливи и убедливи зборови. Од друга страна, во моментов имаме движење на отпор од страна на државните службеници кое станува се поголемо, а полициските оддели одбиваат да ги спроведат плановите за депортација и забраните за патување. Ова се нашите нови сојузници. Значи во моментот кога ни доаѓа да се повлечеме и да бараме утеха меѓу истомислениците, мора да посегнеме поефективно и да ги разубедиме останатите дека вреди да се бориме за конституционална демократија и заедничка посветеност за еднаквост и слобода, и дека кохабитацијата значи афирмација на етничкиот и расниот диверзитет, како и на религиозниот.

Во однос на неодамнешните настани кај Стендинг Рок, во очи ми падна кога ја цитиравте црната феминистка Бернис Џонсон Ригон „дека меѓусебната зависност повлекува закана од смрт“. До кој степен меѓусебната зависност, кохабитацијата, алијансите и моќта што ја имаат собирите соодветно беа демонстрирани со присуството на ветераните во знак на поддршка за заштита на водата во Стендинг Рок, особено во поврзувањето на две различни групи на „расположливи лица“?

Моментот кога ветераните се придружија во Стендинг Рок навистина ме трогна. Таков вид на алијанса е прекрасен затоа што ветераните се оддалечија од националистичките и милитаристички уверувања, и затоа што локалното население и нивните сојузници ги прифатија. Фактот што ветераните застанаа против милитаризираната полиција испратена таму за да ги избрка демонстрантите укажува дека се создаваат расцепи кои можат да им послужат на полицијата и Националната гарда да ги одбијат наредбите за депортација, притвор и растурање на прекаритетните луѓе кои се борат за парче земја, слобода, еднаквост и припадност. Потегот на полицијата во Лос Анџелес да ги одбие наредбите за депортација покажуваат дека новите алијанси се возможни, и можат да бидат дури и поквир од нам познатите.

Го започнувате третото поглавје со прашањето „дали некој има капацитет или желба етички да реагира на страдањето од дистанца, и зошто се случува таа етичка средба кога еднаш ќе се случи“? Мислам дека во прашање е „капацитет или склоност; односно, не се работи за тоа дали сите имаат капацитет да реагираат туку малкумина од нас се склони да реагираат. Изгледа имаме оперативен, можеби дури и потсвесен, менталитет дека имаме помала етичка обврска кон луѓе од кои нѐ дели голема дистанца. Какво е тоа навидум исклучување на врската меѓу нашиот капацитет да реагираме на другиот што страда и нашата склоност да сториме нешто во реалноста?

Веројатно сте во право. Проблемот е што многумина го формираат чувството на обврска кон другиот врз основа на поистоветување. Доколку другиот е како нас, и таа разлика станува веднаш очигледна, тогаш поверојатно е дека ќе реагираме како што би сакале и другите да реагираат на нас. Тешко е да се одржи обврска кон некој за кого мислиме дека нѐ повредил, од кој се плашиме, или кој е драстично поразличен од нас. Затоа мислам дека глобалната обврска почива на поистоветување, дури и проширено поистоветување или такво што се шири; неопходно е другиот да положи право на нас, без разлика дали го сакаме или сочувствуваме со него затоа што светот ни е даден како заеднички и светот не се дава кога сме еден без друг. Доколку сепството е основа за сочувство, нашето сочувство се ограничува на сличните на нас. Вистинскиот предизвик е кога таа екстраполација на себе е попречена од поинаквоста.

Се застапувате за етика на кохабитација, сурово потсетување дека „не се стремиме кон заеднички живот како резултат на продорна љубов или од желба за мир. Живееме заедно затоа што немаме друг избор.“ Всушност, истакнувате дека изборот со кого живееме не е наш, и дека меѓусебната зависност не повлекува и општествена хармонија. Какви се импликациите за така дадените реалности кога во Вашето дело го налагате за неопходно спојувањето на телата, создавањето на сојузи, и перформативноста на собирите?

Многу често тоа спојување е анонимно. Не го знаеме минатото ниту пак лицето на нашиот сојузник. Токму затоа се работи за јавна демонстрација, а не за локален протест во рамките заедницата. Понекогаш тие два вида на врски се комбинираат. Мора да постои начин како да се влезе во заеднички свет, особено доколку не сте дел од таквиот свет, да направите сојуз со оние што ризикуваат да не се важат повеќе. Поточно, не бараме лична поврзаност, па дури ни афектна алијанса, туку страсна посветеност кон секој и секого. Можеби постојат форми на љубов со кои би се опишало ова, но тие не се ниту лични ниту комунитаристички.

Во делото провејува начин на јавно пишување и говорење кој нѐ повикува директно и веднаш на акција; дури и велите дека пишувате со забрзано темпо затоа што сакате како резултат на вашата книга да запреме и да се замислиме заедно над самите услови на акција. Што добиваме со таквиот вид на размислување што можеби не го забележуваме кога целиме кон итни мерки на акција?

На кампусот наидувам на студенти, на пример, кои се борат против расизмот со какви било средства. И јас сакам да се борам против расизмот, но мислам дека треба да застанеме и да се запрашаме со какви средства се бориме. Доколку тие се насилни, како тогаш се оправдани? Би сакала да ги убедам оние што мислат дека нивниот гнев е оправдан дека во суштина не посакуваат насилство, бидејќи не е доволно веднаш да се покаже јасна реакција, туку и да се изгради заеднички свет. Неопходно е да застанеме и да размислиме со какви средства ќе изградиме свет спротивен на расизмот.

Во говорот по повод доделувањето на наградата „Адорно“, содржан на крајот од книгата, се надоврзувате на прашањето на Адорно за можноста да се живее убаво со лош живот. Тврдите дека надежта за добар живот во овие тешки историски моменти и контексти е поврзана со меѓусебната зависност и перформативното дејство. Велите, „Ќе живеам добро само ако живеам со другите, животот нема да биде добар без тие други“. Начинот на кој ги спојувате тензиите во прашањето на Адорно ме изненадува —искрени сте во врска со сегашноста, но и гаите надеж за можностите што ги нуди колективната акција. Од каде надежта дека можеме да се движиме кон добар живот во моментов?

Во моментов најблагодарна сум за изненадувањата; сојузот меѓу ветераните и активистите кај Стендинг Рок; протестантите на улиците против забраната за патување; студентите по право што будно бдееја по цели ноќи за да се конципира објаснување за отфрлање на забраната; фармерите, повеќето републиканци, кои одбиваат депортација на мигрантите работници или живот во страв од полициски рации. Многумина од нашите редови бараат од универзитетите да станат прибежишта, што значи дека одбиваме да им помогнеме на каков било начин на властите да ги депортираат студентите без документи. Повеќето од нив воопшто не ги познавам. Повеќето се среќаваат за прв пат. Повеќето се изненадени од солидарноста во сектор што долго време се смета за културно туѓ. Токму затоа ме трогнуваат алијансите и мислам дека имаат потенцијал да пораснат во народно движење но единствено доколку однапред не знаеме со кого ќе се здружиме. Неопходно е да бидеме отворени кон поинаков вид на алијанса во иднина за да постои надеж. Се забележуваат дискретни динамични и привлечни движења, и се надевам дека наскоро ќе се здружат.

Фотографии: Maria Frodl

Превод: Јулија Мицова

Извор: http://coalition.org.mk

Слични содржини

Општество / Свет / Теорија
Општество / Свет
Општество / Свет / Теорија
Општество / Активизам / Свет

ОкоБоли главаВицФото