Кога заминав од „Карл Либкнехт“

29.06.2018 01:19
Кога заминав од  „Карл Либкнехт“

Во спомен-домот на Карл Либкнехт во Лајпциг, Германија, шестмина луѓе од разни националности седат околу канцелариската маса, со преведувачи зад нив, и навидум се како на состанок, а всушност се на несекојдневна средба. Имено, учествуваат во пилот-проектот на Здружението на почитувачи на Карл Либкнехт од Лајпциг коешто на 19 јануари 2018 година, по повод 99-годишнината од смртта на големиот германски левичар и соработник на Роза Луксембург, Карл Либкнехт, ги покани како емигранти кои пред да се преселат живееле на адреси што го носат неговото име. Повикот беше јавен, а интересот огромен, но најпосле беа избрани само неколкумина. Пред обиколката на спомен-домот, ги замолија да раскажат кусо за тоа како ги обележала адресата „Карл Либкнехт“.

Виталие, 32, Тираспол, Приднестровие, Молдавија – Букурешт, Романија

До мојата 20-та година живеев на ул. „Карл Либкнехт“ во Тираспол, главниот град на Приднестровие. На 13 август 2006 год. околу два попладне се враќав со тролејбус од заболекар. Горната усна ми беше отечена од анестезијата што заболекарот ми ја стави за да ми го извади забот, само затоа што му беше пријател од детството на татко ми. Наеднаш тролејбусот буквално експлодира и како да полетавме во воздух. Потоа не се сеќавам на ништо. Се разбудив во болница, со повеќе новинари околу постелите, одошто медицински персонал. Дознав дека сум еден од десеттемина повредени патници. Добро што не бев еден од двајцата загинати. Тоа не беше единствената експлозија во Тираспол. По несреќата од која ми остана лузнава на челово, роднините ми помогнаа да купам билет за Букурешт.
Татко ми ми рече да го заборавам зборот Приднестровие, како никогаш да не постоел, и да се претставувам од Молдавија. Во Букурешт добив стипендија за „Романци вон границите на Романија“ и одново почнав да студирам медицина. Сега сум најмладиот општ лекар во амбулантата за студенти. Татко ми почина пред две години и затоа ја доведов мајка ми во Букурешт. Нормално дека пишувам на романски јазик со латинично писмо, но на мајка ми ѝ е тешко да чита романски весници и субтитлови на романската телевизија. Вели дека буквите во нејзината глава се само кирилични. И јас кога одам во продавница сфаќам дека списокот сум го напишал на кирилица. Тоа е сѐ што ми остана од Тираспол. Понекогаш ми недостига Днестар, на само дваесетина минути од зградата кај што живеевме. Сфатив дека животот во странство, иако Романија поради јазикот и не е сосема странство, е планирање и сеќавање, иднина и минато, ама не сегашност. Пред некој ден на излегување од метрото, истураше дожд и едно Ромче потрча по мене со чадори во раката. „Купи еден, купи еден!“ – викаше. „Блиску сум до дома“ – викнав заштитувајќи ја главата со актовката, а Ромчето неколкупати зад мене извика „Далеку си, далеку!“. Влегов дома накиснат до коски, до душа. Мајка ми во кујната ги препишуваше на латиница кириличните букви на нашиот јазик.

Ања, 43, мостот „Либкнехт“, Берлин, Германија - Чикаго, САД

Беше ноември 2015 година, истураше студен дожд, но таксистот кон аеродромот Тегел ги отвори прозорците. „Извинете“ – рековме и јас и тој во речиси ист глас, тој затоа што дозволи студот да шибне во внатрешноста на таксито, а јас затоа што бев причината за тоа – имено, смрдев од глава до пети, корнев и однатре и однадвор, небањата со седмици, со себе ја носев реата на мостот „Либкнехт“ врз чиишто коцки и под чиишто аркади ми поминаа последните три години. Како стигнав до таму? Од нормален живот, во брак со директорот на терариумот во Берлин, со огромен стан зад трговскиот „Берлин Каре“ на „Карл Либкнехт“ бр. 13, бевме имотни и маж ми очекуваше само да готвам, а да немаме деца, зашто и онака, велеше, се немало мир од нив во зоолошката. Хоби ми беше делкањето дрворези. Кога маж ми почна cè повеќе да се здебелува, лекарот ми рече дека еден ден нема веќе да може да станува поради тежината, па ќе морам да се грижам за него и така се запишав на курс за негувателки. Еднаш донесе од работа змиска кожа и ја стави во нашиот фрижидер. Рече: „Сонував дека во кожата е душата на мајка ми. Биди среќна што не ја донесов змијата, па ќе имаше и свекрва“ – аи јас повеќе не можев да го отворам фрижидерот. Поради тоа настанаа многу проблеми во нашиот брак, од навреди и солзи до тепања и молби, ама ниту тој не ја отстрани змиската кожа од фрижидерот, ниту јас го отворав, па затоа и не готвев. Се разведовме, јас се пријавив за негувателка во еден хоспис, бидејќи нудеше и сместување. И еден ден, кревајќи една старица в раце за да ја префрлам во фотелјата и за да можам да ѝ ја сменам постелнината, ми падна на подот и издивна. И ме отпуштија. Небаре старицата немаше и онака да умре. И ми напишаа „препорака“ никогаш и никој повеќе да не ме прими на работа како негувателка. Така завршив на мостот „Либкнехт“, каква иронија на судбината. Три години под него спиев, а на него просев, мрзнев, плачев, потоа почнав да собирам штички и да ги делкам во дрворези, им ги продавав на туристите на мостот, така собрав пари за билет, во авионот патниците околу мене си ги пикаа носовите во ќебињата за покривање, стигнав во Чикаго, влегов во првиот хоспис кај што ми дозволија да се избањам, и еве, таму работам веќе три години. Во близина е Уметничкиот институт, и кога ми недостасува Берлин - чекам да дојде четврток навечер и влезот да биде бесплатен, влегувам внатре и некоја непозната сила ме влече кон дрворезот на Кате Колвиц „Спомен-лист на Карл Либкнехт“. Судбина.

Дона, 47, Скопје, Македонија – Љубљана, Словенија

Кога се преселив во Љубљана пред 17 години, од автобусот видов како на еден балкон некоја жена простира алишта. Си помислив – којзнае каков живот води, што ѝ се случува, што ја мачи, што ја усреќува. А денес, можеби некој друг преселник се прашува истото за мене. Презимето на маж ми не го зедов, ги зедов само него и адресата. Затоа во мојот пасош ја нема повеќе „Карл Либкнехт“ 67/1-11, 1000 Скопје, Македонија. Сега нашата двојазична ќерка ја пишува на честитките за Нова година до баба ѝ и дедо ѝ. Маж ми е воодушевен што на периферијата на Скопје постои улица на таков слободомисленик. Веројатно мојот космополитизам потекнува токму од Карл Либкхнет. А како и уште стотина писатели-имигранти во Словенија, и јас живеам во дом-дводом-без дом. Сѐ што само по себе беше разбирливо во присуството, стана прашање за идентитетот во отсуството. Како што бебињата лазат назадечки, така и ние, писателите-имигранти ползиме назадечки, со нозе што сѐ повеќе забраздуваат во она што било, иако погледот ни е свртен напред. Без минатото во сегашноста и во иднината не знаеме да одиме, нема за што да се фатиме, неуки сме и беспомошни. А како што телото го одбива туѓото телце од својот устрој, како моето леќите, така и секоја национална книжевност го одбива писателот кој не пишува на нејзиниот јазик. И словенечката. Знам повеќе јазици, ама само на еден знам да раѓам литература. Секоја судбина е и политичка одлука. Всушност, отсекогаш верував во светската книжевност. Можеби европската е нашиот спас? Повеќе јазици – една книжевност? Ама, добро, да не филозофирам премногу.

Олег, 25, Минск, Белорусија – Виена, Австрија

Ах, јас немам живеено на „Карл Либкнехт“, ама таму ми го спасија животот, тоа го наведов и во пријавата. Знаете, во Минск на „Карл Либкнехт“ бр. 68 е седиштето на Хелсиншкиот комитет каде што најдов спас по четвртото тепање во влезот на мојата зграда, истата 2011 год кога како матурант учествував на протестите против владата на Лукашенко. Ги познавам оние што ме тепаа, врсници ми се, близнаци, живеевме во иста зграда, целото семејство е про-Лукашенко. По последното тепање не гледам добро на левото око. Татко ми од болница ме однесе во Хелсиншкиот комитет за којшто имаше чуено од некого. Таму свртеа неколку меѓународни броја и на крајот рекоа дека заминувам уште истиот ден за Виена. Со мајка ми не стигнав ни да се поздравам. Во Виена добив меѓународна заштита, стипендија за студии по социологија, потоа и за мастер, а сега сум на докторат. Ама што потоа? Во Белорусија нема повеќе враќање. А имам и девојка, Австријко-Хрватка. Се родила во Виена, мајка ѝ починала, татко ѝ, Хрват, се преженил со друга, а неа ја однел кај роднините во Задар. На 18-годишна возраст се закалуѓерила, ама по пет години си заминала од манастирот поради лоши односи меѓу калуѓерките, без дозвола од бискупот, бидејќи никогаш не ѝ одговорил на молбата да ја расчини. „Во манастир е полесно да се сака човештвото, одошто човекот“ – вели. А и во светот. Почнала да работи во бутик во Задар, ама ја влечело назад и лани во февруари се вратила и сега работи во болница како чистачка. Се запознавме кога лежев таму поради компликација со оково, ме привлече нејзиниот словенски акцент. Не е образована, но ја сака уметноста повеќе од сѐ. Пред некое време бевме на изложба во Кунстхале и занемевме пред една уметничка фотографија на која човек седи и пуши во автомобил, чекајќи да се испече свињата закачена на ченгел за тркалото. Со Лана живееме во гарсониера што гледа на поранешната железничка станица од каде што нацистите ги депортирале Евреите во Аушвиц. Наоколу талкаат бездомници и бегалци од Сирија, но населбата е во завет на молк, ни мува не се слуша.

Тарас, 68, и Џамила, 66, село Либкхнетовка, Крим – Прага, Чешка

Извинете ако нашата пријава звучеше како уцена – дека ќе дојдеме или заедно или никако, ама од 2016 кога заминавме со синот за Прага од нашето село Либкхнетовка на Крим, ние со мажот се немаме одвоено. Заради Исмаил и заминавме на стари години. Тој одамна се беше преселил во Симферопол, велеше дека петте улици во нашето село не му стигаат за живот, а таму беше заангажиран во „Меџлис“, претставништвото на нас, Татарите на Крим. Чекај, Џамила, јас да кажам: Кога Русија го присвои Крим, го забранија Меџлис. Какви сѐ набедувања не бевме чуле, наеднаш, за сѐ на Крим виновни станавме ние, Татарите. Исмаил рече дека главниот на Меџлис Русите го затвориле во лудница, откако на ТВ изјави дека Крим треба да ѝ се врати на Украина. Го пуштија пет дена пред Курбан Бајрам. Исмаил дента пред празникот си дојде дома, ни рече да се подготвиме, и на 12 септември 2016 год. со возило на брза помош, заминавме од Либкхнетовка. „Подобро во странство, рече, одошто во лудница“. Да, Тарас, нели до аеродромот нѐ возеше болничарот што го бевме потплатиле, а јас го бодрев: „Алах да те чува, синко, на секое тркало да ти стои по еден ангел и да те варди од зло“. Сега живееме во едно станче на периферијата на Прага, добиваме социјална помош, ама барем Исмаил пак се бори за татарската кауза, зашто во Прага е седиштето на меѓународната организација што ги поддржува Татарите. Сѐ уште чекаме да се ожени и да имаме внуци, инаку животот ни остана во Либкхнетовка. Ама кај се пушта единец сам во светот. Само што по цел ден го нема дома, чмаеме сами. Спроти нас живее една стара вдовица, Полјачка, само таа знае руски од зградата, а татарски никој. Ама чудна жена, Исмаил вели дека е подобро да не ја викам на кафе. „Гледаш дека е националистка?“ – вели. Па, да, Џамила, има право. Замислете, се родила во Гдањск и кога имала осум години низ градот марширале војници во црни униформи со кукасти крстови, а потоа го урнисале градот и помни дека нацистите го однеле кубето од базиликата во Хамбург, а сега ја поддржува власта во Полска и ги колне бегалците од Сирија. А живее во Чешка 60 години! Исмаил вели дека ништо не научила од историјата. Не знам ни дали ние нешто ќе научиме.

Би било интересно да се слушнат што повеќе приказни и од поранешните и од сегашните жители на „Карл Либкнехт“ низ светот. Но, оваа средба е само проба за многу помасовната што ќе се одржи на 19 јануари 2019 год. по повод 100-годишнината од смртта на Карл Либкхнехт во вид на протест по улицата со негово име, овде во Лајпциг, за правата на работниците-мигранти во Европа. Со векови човекот не престанува да се бори за своите права. Историјата барем во нешто е добра учителка.

Сите ликови се измислени.

(Расказот е во конкуренција за наградата за најдобар расказ на конкурсот „Европска приказна. Добитниците на наградата за книжевност на ЕУ ја пишуваат Европа“, за кој читателите можат да гласаат на http://anniversary.euprizeliterature.eu/vote )

Слики: Klone

Слични содржини

Книжевност
Книжевност

ОкоБоли главаВицФото