Читањето на геномот: Пат кон дискриминација?

24.07.2021 01:10
Читањето на геномот: Пат кон дискриминација?

Некој што одел на училиште пред само неколку децении, за генетскиот инженеринг можел да чита само во книгите на Орсон Скот Кард, Олдус Хаксли и другите великани на научната фантастика. Имавме големи очекувања од оваа просперитетна гранка на науката. Денес, секој основец знае за генетиката и генетското кроење. Анализирањето на ДНК е секојдневие за научниците, а очекувањата што ги имавме кога бевме млади се остварени, или се мошне блиску до остварување. В раце ни се става голема одговорност и научниците се сложуваат дека мораме внимателно да ја искористиме оваа моќ. Но, не се сложуваат сите околу тоа како треба да се постапи.

Што е воопшто задачата на декодирањето на гените? Замислете го нашиот генетски код, нашиот ДНК ланец како една огромна реченица со споени букви, таканаречени нуклеотиди. Една реченица, односно ДНК има над три милијарди знаци. Декодирањето на генот претставува читање на целата таа реченица, секоја буква посебно, и следење на секоја промена во нивниот редослед. Меѓутоа, задачата ни е полесна кога ќе забележиме дека некои низи букви, односно „зборови“, се повторуваат, па така целата реченица можеме да ја поделиме на сегменти. Секој збор ни кажува за карактеристиките на единката. Кога знаеме да ги прочитаме овие зборови, можеме да ги реконструираме, да им влијаеме, па така можеме да ги измениме или да ги копираме.

Самото читање на геномот не е ново во светот на науката и досега веќе претставува стандардна анализа. Така, да речеме, трудниците можат да откријат одредени генетски промени кај фетусот уште во раниот стадиум на бременоста. Полициските форензичари можат да споредат примероци од ДНК од местата на злосторствата и од примероците на осомничените, на што веќе навикнавме во крими сериите, филмовите и книгите. Со препознавање на дефектниот ген ги пронаоѓаме причините на болестите, па така знаеме на што треба да се фокусираме кога зборуваме за лекувањето.

Тука настапува генетскиот инженеринг. Кога веќе го знаеме кодот на геномот, што сè можеме да направиме со него? Улогата на генетскиот инженеринг е да го измени тој код, да ги преместува буквите во зборовите, зборовите во реченицата на нашата ДНК низа, или да го прекопира и да се обиде да го репродуцира на некое друго место. Тоа значи дека би можеле да влијаеме на самата суштина на градбата на организмот.

Токму тука се наоѓа етичката дилема. Дали би требало да го преземеме воланот од природата и сами да одлучуваме за нашата сопствена природа?

ЗА

Читањето на човечкиот геном може да ги победи болестите

Генетскиот инженеринг е решение за огромен број болести. Лекувањето на геномот се состои во тоа што од примерок од ткивото прво изолираме здрав ген, а потоа го испраќаме во организмот со дефектен ген. Здравиот ген би требало да ги замени заболените гени и така да ја промени генетската структура на организмот. Од друга страна, можеме да влијаеме и на целиот организам, уште во раниот стадиум на развојот. Тоа би значело дека секоја клетка, создадена после третманот со одреден ген, би имала изменет генетски код. Со изменување на генетскиот код би можеле да ги отстраниме сите генетски болести.

Но, зошто да се застане тука? Ако секој збор, секоја буква во генетската низа, влијае на карактеристиките на организмот, зошто да не ги измениме сите оние особини што не ни се допаѓаат? Кога точно би утврдиле која генетска низа да ја промениме и на кој начин, би имале можност, на пример, да го усовршиме памтењето или да ја подобриме концентрацијата. И не само тоа, и сите потомци на така усовршениот организам би имале ист, подобрен генетски код. Родителите на своите деца уште пред раѓањето би можеле да им ги одредат карактеристиките и да ги спречат можните болести.

ПРОТИВ

Читањето на генетскиот геном би можело да биде пат кон дискриминација

Етичките, како и безбедносните прашања, се поставуваат и на ниво на поединец, но и на ниво на вид. Не можеме да бидеме сигурни дека истражувањата, како и инженерингот, се безбедни по човекот, зашто сè уште немаме конкретни експериментални податоци. Дури и ако истражувањата се сигурни, промената на генетскиот код на долги патеки може да покаже несакани и опасни последици. Покрај тоа, промената на една особина на човекот може директно да влијае на останатите особини. Така, едно истражување од 1999 година покажува дека со генетските модификации можеме да ја подобриме меморијата кај глувците, но истите глувци имаат значително пониско ниво на толеранција на болка. Зошто луѓето би биле поинакви?

Тука е и прашањето за човечките права и слободи. Дел од јавноста смета дека родителите не би требало да имаат право однапред да ги одредуваат карактеристиките на детето, зашто тоа сè уште не е способно да се прашува за истите. Најмногу сомнежи сепак покренува прашањето за цивилизацијата после генетски креираните човечки организми. Едно од сценаријата зборува за здравственото осигурување на луѓе кои не се модификувани и со тоа заштитени од болести. Самиот процес на генетски инженеринг е мошне скап и не би можеле сите да си го дозволат. Ова остава антиутописка слика на богати генетски супериорни луѓе и сиромашни кои сè уште се изложени на болести и можни класни дискриминации. Она што денес го правиме на полето на генетското и етичкото истражување секако има клучно влијание на идниот храбар нов свет.

Превод: Алек Кузмановски

Слики: Erzebet S

Извор: http://elementarium.cpn.rs/

Слични содржини

Свет / Наука

ОкоБоли главаВицФото